Wetenschap
kort
Opvallend nieuws uit de wereld van wetenschap
en techniek - 01-09-2000
Toetanchamons
lichamelijke eigenaardigheden, het eerste palmtop-virus, chili-pepers,
inventieve druggebruikers en het gebruikelijke nieuws over klonen.
De
kleren maken de man, of in dit geval, de peer. Een Nederlands archeologenteam
heeft immers de kleren van Toetanchamon onderzocht en is op
basis daarvan tot de vaststelling gekomen dat de farao een wel heel
vreemde lichaamsbouw had, die hem nog het meest deed lijken op een
peer.
De kleding van een van de meest bekende farao’s, wiens grootste verdienste
was een ongeschonden graf na te laten, lag al meer dan 70 jaar in
het museum van Cairo verborgen, vaak nog in de kisten die ontdekker
Howard Carter in 1922 had gebruikt. Het Nederlandse team, dat onder
leiding stond van dr. Vogelsang-Eastwood, had maar liefst acht jaar
nodig om tot deze conclusie te komen. In elk geval was het besluit
unaniem: met een borstomtrek van 78cm, een taille van 73cm en een
heupwijdte van 109cm is het erg onwaarschijnlijk dat Koning Toet wel
eens op de oud-Egyptische catwalks te vinden was. Waarschijnlijk is
deze toch wel indrukwekkende heupomvang te wijten aan een erfelijk
ziekte. Wie zich liever vergaapt aan de pracht van het graf in plaats
van te speculeren over eventuele complexen van de farao kan terecht
bij National Geographic
dat een virtuele uitgave van zijn Toetanchamon-special uit 1923
heeft gemaakt.
Het Israëlische hooggerechtshof heeft duidelijk besloten zijn kunsthistorische
schatten beter van buitenlandse bemoeienissen af te schermen. Het
rechtsorgaan oordeelde dat het copyright dat een Israëlisch onderzoeker
op de ontcijfering van een van de Dode Zee-rollen heeft genomen,
gehandhaafd blijft.
Het dispuut sleept al jaren aan en begon nadat drie Amerikaanse onderzoekers
een facsimile-uitgave van een aantal fragmenten van de rollen publiceerden.
Daarin hadden ze het werk van Elisha Qimron opgenomen, die na heel
wat gepuzzel erin geslaagd was een deel van de tekst te reconstrueren.
De rechter oordeelde dat het copyright niet kon gelden op de rol-fragmenten,
maar wel op het gedeelte dat Qimron er had bij verzonnen omdat het
origineel verloren was gegaan. In wetenschappelijke termen heet zoiets
uiteraard ‘deductief reconstrueren’ maar ook de rechter zag er een
creatieve daad in, want dat was de verantwoording om het copyright
te handhaven. De Amerikanen worden veroordeeld tot het betalen van
een boete van 2.500 tot 10.000 dollar. Als u wil zien waar al die
drukte om gemaakt wordt dan kunt u
hier terecht.
Terug naar het heden nu, en wel naar de wereld van de palmtops.
Een Zweedse programmeur heeft bij wijze van experiment een virus ontworpen
dat als het eerste voor deze mini-computers wordt beschouwd. De Zweed
is blijkbaar een wereldverbeteraar, want hij vermomde het virus als
een ‘crack’ voor het programma Liberty, een gameboy-emulator. Cracks
veranderen de versie van een programma, bijvoorbeeld van een shareware-versie,
dat gratis gedownload kan worden maar waarbij een aantal functies
niet bruikbaar zijn tot een bepaald bedrag gestort wordt, naar een
versie waarvoor evenmin betaald is, maar waar alle functies toch werken.
Het gebruik van zulke programma’s zijn uiteraard niet legaal, tenzij
in China. De man bewees zijn goede inborst ook al door ervoor te zorgen
dat het virus zichzelf niet kan vermenigvuldigen of verspreiden. Een
andere mogelijkheid is dat hij het concept virus niet zo goed begrepen
had. De wondere wereld van de Palmtops en andere hebbedingetjes wordt
nader onderzocht door The
Gadgeteer .
Dat technologie sommige beroepen overbodig maakt is al langer geweten.
Nu blijkt ook het spannende beroep van peper-proever in gevaar te
zijn. Er is namelijk een methode gevonden om de scherpte van pepers
te bepalen zonder menselijke tussenkomst en er wordt verwacht dat
dit een aanzienlijke besparing in de waterkosten zal opleveren. De
methode is gebaseerd op het tellen van het aantal moleculen capsaïcine
in chili-pepers. Capsaïcine is dan uiteraard de chemische stof die
pepers hun karakteristieke hete smaak geeft. Het ‘help, ik sta in
brand’-gevoel dat pepers bij consumptie opleveren is te danken aan
het soort receptoren waarop capsaïcine inwerkt. Dat zijn namelijk
warmtereceptoren, die bij prikkeling een neurotransmitter met de inventieve
naam ‘stof P’ naar het bloed zenden, dat op zijn beurt het brein meedeelt
dat er zich iets heets in de mond bevindt, soms op een nogal dringende
manier. Waarom dit voedsel dan toch zo populair is? Wanneer ‘stof
P’ in de bloedbaan terecht komt worden ook endorfines aangemaakt,
die een behaaglijk gevoel opleveren. Als u wel wat endorfines kunt
gebruiken kan u bij de Pepper
Fool terecht voor manieren om de peper in de innerlijke mens
te krijgen.
Ondertussen doet de wetenschap haar best om van andere planten elk
scherp kantje af te halen. Zo heeft Alan Crozier van de universiteit
van Glasgow in Schotland samen met Japanse collega’s een eerste stap
gezet in de ontwikkeling een genetisch aangepaste caffeïne-vrije
koffieplant. Zij zijn erin geslaagd het gen dat verantwoordelijk
is voor de aanmaak van caffeïne te klonen. Koffie-verslaafden die
hopen dat dit zou kunnen zorgen voor een verdubbeling van het caffeïne-gehalte
komen bedrogen uit, want de bedoeling van het klonen is een plant
te ontwikkelen die geen caffeïne meer aanmaakt. Het voordeel van een
dergelijke plant is dat de smaak en het aroma behouden blijven, iets
wat met de huidige technieken om koffie van caffeïne te ontdoen niet
altijd lukt. Een toename van kwalitatief hoogstaande caffeïnevrije
koffie zal hoogstwaarschijnlijk wel leiden tot een afname van de kreet
I need coffee!!
Wie dacht dat XTC-gebruikers volslagen idioten zijn komt bedrogen
uit, zij blijken een meer dan gemiddelde aandacht aan de dag te leggen
voor de chemische literatuur. Vorige maand verscheen een wetenschappelijke
studie die melding maakte van de gevaren van langdurig XTC-gebruik.
Dat zou leiden tot een gebrek aan serotonine, wat op zijn beurt aanleiding
geeft tot de ontwikkeling van depressies, angststoornissen en geheugenproblemen.
Ook al is de studie niet definitief, - hij was immers gebaseerd op
welgeteld één autopsie van een chronisch XTC-gebruiker die daarnaast
ook een voorliefde voor cocaïne en heroïne aan de dag legde - de resultaten
schijnen in elk geval indruk gemaakt te hebben op de ravers-gemeenschap.
Niet dat dit meteen leidt naar een afname van het XTC-gebruik, maar
het schijnt wel tot een toename van het Prozac-gebruik te leiden.
Prozac sluit immers de serotonine-receptoren af. Door de ‘happy happy
joy joy’-pil na het hoogtepunt van het XTC-effect te nemen worden
de serotonine-receptoren beschermd op het moment dat deze het meest
kwetsbaar zijn: met name nadat zij alle beschikbare serotonine de
hersenen hebben ingepompt. Wetenschappelijk onderzoek op ratten wijst
ondertussen in dezelfde richting. Ratten die MDMA - de werkzame stof
in XTC - toegediend krijgen zonder een bijkomende dosis Prozac lopen
schade op aan de serotonine-receptoren. Ratten die beide pillen krijgen
niet. De chemische wereld wijst er wel op dat de combinatie XTC-Prozac
zou kunnen leiden tot schade aan de dopamine-cellen. Als dat zo is
dan gaat de keuze tussen de ontwikkeling van depressies, angststoornissen
en cognitieve problemen (XTC alleen) en de ontwikkeling van de ziekte
van Parkinson depressies en cognitieve problemen (XTC en Prozac).
Maar ook dit is nog lang niet zeker. XTC-gebruikers die op zoek zijn
naar informatie over hun drug kunnen terecht op
http://ecstasy.org/
De lijst met succesvol gekloonde dieren groeit, al doen wetenschappers
er alles aan om met een primeur voor de dag te komen. Op 23 augustus
zag Millie het licht de eerste gekloonde Jersey-koe. Er zijn evenwel
al twee eerdere succesvolle pogingen geweest om koeien te klonen,
maar dit is de eerste keer dat het lukt met een Jersey-koe.
Paus Johannes Paulus II heeft ondertussen zijn zomerverblijf verlaten
om een 4000-koppige verzameling van transplantatie-specialisten toe
te spreken over wat mag en niet mag in hun business. Opmerkelijk was
dat de paus orgaantransplantatie toestond - misschien heeft dat iets
te maken met toekomstige pauselijke noden - maar enkel als de donor
toestemming geeft. Of ook homo’s organen mogen afstaan was niet duidelijk.
De paus voegde er nog aan toe dat voor het evalueren van een ontvanger
de criteria leeftijd, geslacht, religie, sociale stand en - de link
met de pauselijke noden wordt steeds duidelijker - nuttigheid voor
de samenleving, niet gebruikt mogen worden. Onderzoek naar embryo’s,
waarrond momenteel heel wat controverses bestaan en waarin de mogelijke
toepassingen het lijken te gaan winnen van etische bezwaren, werd
door de paus uiteraard afgekeurd. Britse wetenschappers zeggen ondertussen
dat de geboorte van een gekloonde baby op termijn onvermijdelijk is.
Het schrikbeeld dat bijgaande foto oproept is evenwel nog niet voor
morgen, want voorlopig wordt verwacht dat de mogelijke gezondheidsrisico’s
nog enkele jaren voor de nodige terughoudendheid zullen zorgen. Als
het therapeutisch klonen groen licht krijgt zal gaandeweg echter een
mentaliteitsverandering plaatsvinden, ook binnen de wetenschappelijke
wereld, en vroeg of laat zal er wel ergens iemand opstaan die zich
bereid verklaart een mens te klonen. Vooral het scenario van een koppel
dat wanhopig op zoek is naar een methode om nageslacht te verwekken
maar alle klassieke manieren heeft uitgeput wekt verontrusting. Maar
als u zich voorstelt dat dit koppel met een dik pak bankbiljetten
staat te zwaaien lijkt het scenario ongetwijfeld al heel wat waarschijnlijker...
. Hoe dat dan in zijn werk zou kunnen gaan staat
hier beschreven.(DdV)
©
David de Vaal
