Freud
had gelijk
Wat men niet wil herinneren, kan uit het geheugen
verdwijnen - 15-03-2001
In
een artikel dat vandaag in het vaktijdschrift Nature verschijnt, tonen
wetenschappers dat ongewenste herinneringen vergeten kunnen worden,
als men zijn best maar doet.
Michael
Anderson en Colin Green van de Universiteit
van Oregon in het Amerikaanse Eugene, hebben een manier gevonden
om na te gaan hoe makkelijk herinneringen vergeten kunnen worden.
Daarmee willen ze het bestaan van ‘onderdrukte herinneringen’ aantonen,
een begrip dat vooral dankzij Freud de nodige weerklank heeft gekregen.
Anderson en Green vroegen een aantal studenten aan hun onderzoek deel
te nemen. Die werden gevraagd combinaties van woorden te leren en
om die opdracht wat makkelijker te maken, stonden de woorden min of
meer in verband met elkaar, zoals ‘kakkerlak’ en ‘beproeving’. Bedoeling
was na te gaan of de testpersonen de combinatie konden aanvullen als
het eerste woord werd aangeboden.
De helft van de studenten werd gevraagd het tweede woord hardop te
vermelden, terwijl de andere groep gevraagd werd er gedurende enkele
minuten net niet aan te denken. Zo trachtten de onderzoekers het tweede
woord te laten vergeten of onthouden.
Wanneer de studenten korte tijd later opnieuw werd gevraagd de woordcombinaties
aan te vullen, bleek dat de woorden waaraan men tijdens de eerste
fase van het onderzoek niet mocht denken, minder makkelijk herinnerd
werden. Het ging daarbij niet om studenten die een proef tot een goed
einde wilden brengen en daarom maar deden alsof, want het effect bleef
hetzelfde wanneer geld werd beloofd als de proefpersonen erin zouden
slagen het tweede woord te geven.
Het onderzoek, dat in het jongste nummer van het vaktijdschrift Nature
werd gepubliceerd, betekent volgens Anderson en Green dat Sigmund
Freud het bij het rechte eind had, toen hij opperde dat de mens
nare herinneringen verdringt. Samen met de de psychoanalyse, Freuds
geesteskind, staat de notie van ‘verdrongen herinneringen’ al enige
tijd ter discussie. Vooral in verband met kindermisbruik heeft dit
gezorgd voor een onsmakelijke tweestrijd tussen twee kampen: zij die
zeggen dat het om valse
herinneringen gaat en zij die het tegendeel beweren.
Nu zijn er tal van voorbeelden die het bestaan van valse herinneringen
aantonen. In dat geval wordt vaak de therapeut verweten de herinneringen
in het hoofd van zijn of haar patiënt geplant te hebben, zodat de
patiënt er ook zelf van overtuigd raakt dat hij of zij het slachtoffer
was van misbruik. Maar dat betekent niet noodzakelijk dat herinneringen
niet weggedrukt kunnen worden. Het toont enkel dat elke ‘teruggevonden’
herinnering met de nodige omzichtigheid moet worden benaderd.
Ook Anderson en Green zijn ervan overtuigd dat hun onderzoek belangrijk
kan zijn voor deze problematiek. Omdat gebeurtenissen blijkbaar uit
het geheugen kunnen worden weggedrukt, suggereert Anderson dat bij
misbruikte kinderen mogelijk eenzelfde mechanisme aan het werk is.
In het algemeen worden meer vergeten herinneringen gerapporteerd als
het misbruik gepleegd wordt door een bekende. Anderson denkt dat dat
komt omdat het kind in dat geval veel vaker met de dader in contact
komt en daardoor vaker gedwongen wordt de herinneringen die hierbij
worden opgeroepen te onderdrukken. Dat zou bovendien ook verklaren
waarom vergeten herinneringen ook het vaakst voorkomen bij herhaaldelijk
misbruik.
Maar er is een groot verschil tussen wat de ‘gelovers’ in verdrongen
herinneringen doorgaans beweren, en wat Anderson en Green getest hebben.
Het vergeten van herinneringen zou immers onbewust gebeuren, terwijl
de onderzoekers net zijn nagegaan of het mogelijk is de herinneringen
bewust te vergeten. En dat men onbelangrijke feiten bewust kan vergeten,
is iets waar eigenlijk nooit veel discussie rond heeft bestaan.
Wel draagt dit onderzoek ertoe bij de mechanismen van het geheugen,
nog steeds op vele vlakken een raadselachtig mechanisme, te doorgronden.
Nu willen beide wetenschappers nagaan hoelang het onderdrukkend effect
aanhoudt en of vergeten herinneringen opnieuw kunnen worden opgewekt.
Daarmee wordt pas echt explosief terrein betreden, want rond de mogelijkheid
verdrongen herinneringen terug te halen bestaat zo mogelijk nog meer
discussie.
(DdV)
Related links:
De
Britse ‘False Memory Society’
Het
geheugen
©
David de Vaal
