Bracht
de zon het Maya-rijk ten val?
Ondergang Maya-rijk viel samen met ergste droogte
in 700 jaar - 21-05-2001
Volgens
geoloog David Hodell ging het Maya-rijk ten onder aan de gevolgen
van een 208-jaar lange klimaatcyclus. Als de activiteit van de zon
toeneemt, veroorzaakt dat op het Yucatan-schiereiland droogtes. De
ergste droogte in 700 jaar teisterde het land rond 900 na Chr., het
tijdstip dat het Mayarijk in verval raakte.
Geoloog
onderzoekt klimaat uit het verleden
Het heeft wellicht te maken met de zorgen die het de
opwarming van de aarde velen baart, maar de laatste jaren is de
interesse voor de wijzigingen die het klimaat in het verleden onderging
sterk gestegen. Met aanzienlijk enthousiasme stortten wetenschappers
van allerlei pluimage zich op koraalriffen, boomringen, ijsboringen
en sedimentaire aardlagen, waarin de sporen van het klimaat in vroegere
tijden te vinden zijn.
David Hodell, Mark Brenner en Jason Curtis, geologen van de universiteit
van Florida hebben het meest recente wapenfeit in deze trend in
het jongste nummer van het wetenschappelijke tijdschrift Science
gepubliceerd. In hun artikel bouwen ze voort op onderzoek dat Hodell
in 1995 in dat andere belangrijke tijdschrift Nature publiceerde.
Toen baseerde hij zijn conclusies op boringen die in het Chicancanab-meer,
op het Yucatan-schiereiland
werden gedaan.
Ondertussen verzamelden de geologen nieuwe stalen uit hetzelfde meer,
en die bevestigen de eerdere conclusies: dat het schiereiland getroffen
werd door een uitzonderlijke en langdurige droogte en dat deze periode
overeenstemt met het moment waarop de Maya-samenlevingen in verval
raakten.
Het water van het Chicancanab-meer is bijna compleet verzadigd met
gipsiet, waardoor de stof nauwelijks meer in het water oplost. Daarom
valt het gipsiet naar de bodem als er water verdampt, waar het een
laag vormt die eeuwen later duidelijk zichtbaar is in boringen. Door
deze gipsietlagen te dateren, kan ook worden bepaald wanneer het Yucatan-schiereiland
werd geplaagd door droogten.
De lagen in de bodemstalen wijzen erop dat de uitzonderlijke droogte
rond 900 na Chr. geen geïsoleerd fenomeen was, maar deel uitmaakte
van een 208-jarige cyclus. Die vertoont gelijkenissen met een 206-jarige
zonnecyclus, en koolstof-14 analyses tonen volgens Hodell aan dat
de perioden waarin weinig neerslag viel, overeenstemmen met de momenten
waarop de zon de meeste activiteit aan de dag legde. Omdat deze zonnecyclus
- het gaat niet om de bekendere 11-jarige zonnevlekcyclus
- de energie die de aarde van de zon ontvangt slechts voor een tiende
van een percent verhoogt, vermoedt Hodell dat op het schiereiland
Yucatan een mechanisme werkzaam is dat de gevolgen voor het klimaat
vergroot.
In elk geval zijn de geologen ervan overtuigd dat de klimatologische
veranderingen de belangrijkste bijdrage hebben geleverd aan de ondergang
van de Maya. De ergste droogte in 7 eeuwen plaagde het schiereiland
immers van 750 tot 850 na Chr., een tijdsvak dat in de geschiedschrijving
van de Maya overeenstemt met het einde van de Klassieke Periode, waarin
ook een einde komt aan de dominantie van de Maya. Steden worden verlaten,
culturele praktijken raken in verval, het politieke bestel desintegreert
en de rijke artistieke traditie verliest veel van haar pluimen. Bovendien,
zo zegt Hodell, waren de gevolgen van klimatologische rampen destijds
heel wat zwaarder om dragen. Er was immers nog geen internationale
gemeenschap om voedselpakketten op het schiereiland te droppen.
Complexe
oorzaken
Volgens de vorsers kan het geen toeval zijn dat de ergste droogte
sinds eeuwen samenvalt met de ondergang van de Maya. Maar er dringen
zich toch enkele vragen op bij deze theorie.
De Maya waren nooit een politieke eenheid, en van een groot Maya-rijk
is dan ook geen sprake. Het is dus niet zo verbazend dat de ondergang
van de Maya een proces was dat nogal wat tijd in beslag nam en aanzienlijke
regionale verschillen vertoonde. Wat daarbij nog het meest in het
oog springt, is dat het verval eerst inzette in de gebieden die wel
verzekerd waren van voldoende neerslag, met name in de zuidelijke
hooglanden van Guatemala. Archeoloog Matt ‘O Mansky, die deel uitmaakte
van het team dat vorig jaar nog een archeologisch
waardevolle Mayasite herontdekte, zegt dan ook dat: “het grootste
probleem de vraag is waarom, tijdens een droogte, de Maya-koninkrijken
in de droogste gebieden het langst standhouden.”
Het lijkt erop dat de geologen een wat ongelukkige plaats hebben gekozen
om hun boringen te verrichten. Het noordelijk gelegen schiereiland
was altijd al het warmste en meest droge deel van de regio waar de
Maya leefden, maar fundamenteler is nog dat het einde van de Klassieke
Periode in de noordelijke gebieden gekenmerkt wordt door een groei
in belang en rijkdom.
Wat precies het verval
van de Maya veroorzaakte is al lange tijd een onderwerp van discussie,
en er circuleren dan ook een aantal verschillende theorieën. Waar
iedereen het over eens is, is dat er meerdere oorzaken zijn, die van
regio tot regio kunnen verschillen en een complexe samenhang vertonen.
De natuur werd er dus al eerder van verdacht de Maya de das te hebben
omgedaan, en de hypothese van Hodell en collega’s bevindt zich in
het goede gezelschap van verklaringen die naar aardbevingen, vulkanisme
en orkanen wijzen.
Ecologische factoren kunnen eveneens een rol hebben gespeeld. Het
verval werd voorafgegaan door een problematische bevolkingstoename,
en de overbevolking vroeg misschien al te veel van de landbouwgronden.
Daarnaast werd de Klassieke Periode gekenmerkt door grote sociale
en politieke veranderingen en de culturele onrust die daar komt bij
kijken. Nog andere theorieën zoeken dan weer een verklaring in externe
factoren, zoals gewijzigde handelspatronen. Voeg daarbij nog een aantal
verklaringen die recent veel succes oogstten door vooral de cultuureigen
kenmerken van de Maya te benadrukken, en het plaatje wordt wel heel
wat ingewikkelder dan Hodell wil doen geloven.
De geoloog is zich natuurlijk van deze tekortkoming bewust en voegt
aan zijn verklaringen toe dat het klimaat maar één van de factoren
was. Al is het volgens hem wel de belangrijkste, die aan de basis
lag van een dramatische reeks gebeurtenissen. Dat is een toch wel
erg voorbarige conclusie, die niet bijzonder veel rekening houdt met
wat archeologen en andere menswetenschappers al over het onderwerp
hebben gepubliceerd. Interdisciplinair onderzoek is een goede zaak,
maar recent lijkt er een trend te ontstaan waarin postief-wetenschappelijke
disciplines zich zonder al te veel bekommernis om samenwerking, op
het terrein van de menswetenschappen begeven.
Overigens zijn klimatologen heel wat enthousiaster over het onderzoek,
waarin het klimaat over een periode van 2600 jaar in kaart wordt gebracht.
Hodells onderzoek voegt extra onderzoeksmateriaal toe aan de studie
van de invloed van de zonneactiviteit op het klimaat, een veld waar
nog heel wat lacunes zijn.
(DdV)
Aansluitende artikels:
Twisten
over plaats waar de boeddha opgroeide - 24-04-2001
Machu
Picchu bedreigd door aardverschuiving - 08-03-2001
Opvallende
archeologische vondst in Peru - 16-02-2001
Spectaculaire
Maya vondst in Guatemala - 12-09-2000
Related links:
Universiteit
van Florida
Waarom
raken beschavingen in verval?
Pre-columbiaanse
culturen in Noord-Amerika
De
Maya
Meer
Maya-sites
Mundo
Maya
De
wereld van de Maya
©
David de Vaal
