Verzwolgen
stad geeft eindelijk geheimen prijs
Eén van de belangrijkste archeologische ontdekkingen
ooit - 08-06-2001
Met
de ontdekking van de verdronken stad Ro Heneth, door de Grieken Herakleion
genoemd, heeft een team onderwaterarcheologen op de bodem van de zee
een nieuw Pompeï aangetroffen. Ongeveer 1200 jaar geleden werd de
belangrijke havenstad door een aardbeving verwoest en werd de stad
door de zee opgeslokt. Nu de eerste objecten zijn bovengebracht, wordt
duidelijk dat het om één van de belangrijkste archeologische vondsten
gaat die ooit werd gedaan.
Dat
Herakleion ooit een belangrijke Egyptische havenplaats was geweest,
wist men al langer uit talrijke vermeldingen in antieke teksten. Volgens
de Griekse dichter Stesichorus was het zelfs de tijdelijke verblijfplaats
van Helena, de mooiste vrouw van Griekenland. Anders dan Homerus in
de Ilias
beschrijft, zou zij niet in Troje terecht zijn gekomen, maar samen
met Paris in de florerende stad Herakleion zijn ondergedoken. In Troje
was Helena nooit meer dan een verschijning, en de strijd waarin de
Trojanen het onderspit dolven was dan ook bij voorbaat een verloren
zaak.
Verdwenen stad
Maar men was er tot voor kort niet in geslaagd Ro Heneth te lokaliseren,
ondanks bijwijlen verwoede pogingen, en het bleef een raadsel wat
er met de stad was gebeurd. Daar kwam een jaar geleden verandering
in toen Franck Goddio,
verbonden aan het Europese Instituut voor Onderwaterarcheologie in
Parijs, een jaar geleden zijn pogingen archeologische waardevolle
sites te vinden in de baai van Aboe Kir in Egypte beloond zag. Met
behulp van een nucleaire resonantiemagnetometer, trof hij een zestal
meter onder de zeespiegel de overblijfselen van een grote stad aan,
verspreid over een gebied van 1 kilometer lang, en 800 meter breed.
Over de identiteit daarvan bestond nog twijfel, die pas werd weggenomen
toen een prachtig bewaarde stela, een tablet met inscripties, boven
water kwam.
Het object werd in de buurt van wat ooit de haven was aangetroffen
en onderzoek toonde aan dat het om een archeologisch unicum gaat.
De stela is immers een exacte kopie van een tablet
dat in 1899 werd opgegraven, waarop staat geschreven dat Farao
Nektanebos I, de eerste farao van de 30ste dynastie, de Grieken een
belasting oplegt, zodat de tempel van de godin Neith onderhouden kan
worden. Eén klein detail verschilt echter, en precies hierdoor kregen
de archeologen bevestiging van hun vermoeden dat zij Herakleion hadden
ontdekt. Onderaan de stela staat gespecifieerd dat het tablet in Herakleion-Ro
Heneth moet worden opgericht, terwijl op het exemplaar dat in 1899
werd ontdekt Naukratis staat vermeld.
Het zwart-granieten tablet, net geen twee meter hoog en helemaal intact,
is slechts één van de vele spectaculaire objecten die werden bovengehaald,
en is evenmin de enige aanduiding van de identiteit van de verzonken
stad. Vlakbij de overblijfselen van enkele verstevigde muren werden
drie grote beelden uit roos graniet aangetroffen. Zij lagen wellicht
nog op dezelfde plaats als waar ze meer dan een millennium geleden,
als gevolg van de ramp, stuk waren gevallen. De beelden zijn representaties
van Hapi, de Egyptische God van de Nijl en Overvloeiing, een als Isis
geklede koningin en een niet-geïdentificeerde farao. Naast de beelden
vond men een Naos,
een monolithisch schrijn waarop hiëroglyfen van de Ptolemaïsche periode
zijn te lezen. Dat wijst erop dat de archeologen de overblijfselen
van een tempel voor Amon, de Egyptische Schepper-God, hebben gevonden,
die door de Grieken met hun oppergod Zeus werd geassoicieerd. Dat
maakt dat de Grieken de stad beschouwden als een zoon van Zeus, en
één van diens zonen was Hercules. Het zou dan ook gaan om de restanten
van de Grote Tempel van Herakleion.
Daarnaast werden nog tal van artefacten opgedoken, waaronder bronzen
vazen, een schat aan gouden juweelrestanten en munten, bronzen rituele
voorwerpen, een muziekinstrument en heel wat andere objecten. En dat
is slechts een klein fragment van wat er nog onder het wateroppervlak
en onder de zeebodem verscholen ligt. Er zullen decennia nodig zijn
om de site grondig te onderzoeken, waarna de analyse van de gevonden
voorwerpen nog veel meer tijd in beslag zal nemen.
De
ramp
Het archeologisch team van Goddio werd bijgestaan door Daniel Stanley
van het Amerikaanse Smithsonian Institute, een specialist in de geologie
van deltamondingen. Hij ging na waarom Herakleion, gelegen aan de
(delta)monding van de Nijl, van de aardbodem verdween. Het lijkt erop
dat een combinatie van een zware aardbeving of landverschuiving en
een daaropvolgende vloedgolf een definitief einde maakte aan wat eens
de toegangspoort van Egypte was. De gebouwen van Herakleion lijken
allemaal in dezelfde richting gevallen te zijn, waardoor het waarschijnlijk
wordt dat de grond waarop de stad was gebouwd op een gegeven moment
aan het schuiven is gegaan. Het definitieve einde zou er dan gekomen
zijn toen ook een deel van de Delta dat onder water was gelegen wegschoof,
waardoor een vloedgolf waarvan de gevolgen nu nog steeds zichtbaar
zijn Herakleion naar de zeebodem trok.
Het moet een onvoorstelbare ramp met een groot aantal slachtoffers
zijn geweest, aldus de onderzoekers, want alles wijst erop dat de
inwoners geen tijd hebben gehad zichzelf of hun bezittingen in veiligheid
te brengen. In de haven van de stad waren 10 schepen aangemeerd; ze
liggen er nog steeds. 1200 jaar later maakt dat van de site een unieke
vindplaats, die sterk doet denken aan Pompeï
en Herculaneum. Ook deze steden werden in een mum van tijd vernietigd,
waardoor ze, ironisch genoeg, eeuwen later een bijzonder levendig
beeld van de Romeinse samenleving bieden. Met de laatste rustplaats
van Ro Heneth werd een nieuwe archeologische vindplaats gevonden waar
de tijd lijkt te hebben stilgestaan. Omdat het om een stad gaat die
tot de oprichting van Alexandrië door Alexander de Grote in 331 v.
Chr. de belangrijkse toegangspoort tot Egypte was en veel langer dienst
bleef doen als douanehaven, is het geschiedkunidge belang ervan wellicht
nog veel groter.
(DdV)
Aansluitende artikels:
Bracht
de zon het Maya-rijk ten val? - 21-05-2001
Hoe
de Egyptenaren de sterren als oriëntatiepunt gebruikten - 24-11-2000
De
Archimedes Palimpsest op zoek naar een hersteller- 16-11-2000
Related links:
Franck
Goddio
Kunst
en cultuur van het Oude Egypte
Onderwaterarcheologie
©
David de Vaal
