Nieuwe
theorie over Koersk-ramp
Gevaarlijke
brandstof verantwoordelijk voor noodlottige ontploffing? - 08-08-2001
Britse
wetenschappers hebben een nieuwe hypothese voorgesteld om de ramp
met de Russische onderzeeër Koersk te verklaren. Als zij het bij het
rechte eind hebben, is de Koersk vergaan als gevolg van een banale
menselijke fout én omdat de Russische torpedo’s gebruik maken van
een soort brandstof die eerder al bijzonder gevaarlijk bleek te zijn.
Aanstaande
zondag is het precies 1 jaar geleden dat de Russische kernonderzeeër
Koersk verging. Op
12 augustus 2000 verloor het commandocentrum elk contact met het schip
en pas een dag later slaagde een militair schip erin de duikboot te
lokaliseren. Het werd teruggevonden op de bodem van de Barentszzee,
op een diepte van 108 meter. Wat volgde was een internationale thriller,
want het was niet meteen duidelijk of de bemanning de ramp had overleefd.
Reddingspogingen werden ernstig gehinderd door de weersomstandigheden
en door de houding van Rusland, dat aanvankelijk elke buitenlandse
hulp weigerde en slechts mondjesmaat informatie prijsgaf.
Pas op maandag 21 augustus bereikten Noorse duikers het wrak, maar
zij konden niet anders dan vaststellen dat alle 118 bemanningsleden
om het leven waren gekomen. Later werd duidelijk dat niet alle opvarenden
onmiddellijk omkwamen, nadat een briefje werd gevonden van D.R. Kolesnikov.
Daarin staat te lezen hoe 23 mariniers na het ongeluk naar een ander
compartiment zijn gevlucht. Uiteindelijk kwam alle hulp echter te
laat.
Over de oorzaken van het ongeluk bleef lange tijd de grootste verwarring
bestaan. Rusland bleef aan de hypothese vasthouden dat een botsing
met een NAVO-vaartuig de oorzaak van de ramp was. Maar in februari
werd de vondst van een tweede briefje bekend gemaakt door de krant
Izvestia. De nota werd gelijktijdig met het eerste gevonden,
maar de inhoud werd door de Russische marine angstvallig geheim gehouden.
Uit de laatste woorden van luitenant Rasjid Arjapov blijkt immers
duidelijk dat het geen aanvaring was die het paradepaardje van de
Russische zeemacht kelderde, maar een ongeval dat zich aan boord afspeelde.
Een mislukte poging om een torpedo te lanceren had een eerste explosie
veroorzaakt, die volgens experts even later werd opgevolgd door een
nog krachtigere ontploffing. De Koersk had zichzelf tot zinken gebracht.
De nieuwe hypothese die door Britse wetenschappers in het BBC-programma
Horizon werd voorgesteld,
borduurt verder op deze vaststelling. Zij groeven dieper en wilden
achterhalen hoe het torpedo-ongeluk kon gebeuren op een nucleaire
onderzeeër die als één van de veiligste van de Russische vloot werd
beschouwd. Het ongeluk met de Britse duikboot Sidon in 1955 bleek
de oplossing van het raadsel te bevatten, al moesten daar wel geheime
overheidsdocumenten voor worden ontsloten.
De Sidon werd aan stukken gereten door een ongeluk met een experimentele
torpedo, die werd aangedreven door waterstofperoxide. Dat is een kleur-
en geurloze vloeistof die in een stalen pijp in de torpedo wordt bewaard.
Deze stalen behuizing bleek echter barsten te vertonen en na grondig
onderzoek werd besloten dat zich hierin de oorzaak van de ramp met
de Sidon verschool. Wat het precieze mechanisme achter de ontploffing
was, bleef echter onduidelijk. Na een tweede ongeluk met de experimentele
torpedo’s besloot men de ontwikkeling ervan stop te zetten. Sindsdien
gebruikt haast niemand meer waterstofperoxide voor de aandrijving
van torpedo’s. Behalve dan het Russische leger, en dergelijke torpedo’s
waren ook bij de Koersk aan boord gebracht.
Reden genoeg voor Maurice Stradling, torpedo-ontwerper en vroeger
verbonden aan het Britse Royal Naval Engineering College, om de zaak
te herbekijken. Hij kwam tot de conclusie dat in de torpedo die de
Sidon noodlottig werd, waterstofperoxide moet hebben weggelekt. Daardoor
kwam deze stof in contact met reactieve metalen en vormde zich een
gaswolk, waardoor het omhulsel van de torpedo openbarstte. De volgende
vraag die deze onderzoeker aanvatte was: kon een gelijkaardig proces
de oorzaak zijn van de eerste, kleinere explosie aan boord van de
Koersk.
Volgens Stradling is dat op basis van de beschikbare gegevens niet
alleen mogelijk, maar zelfs erg waarschijnlijk. Het is bekend dat
de Koersk zich op het moment van de ramp opmaakte de lancering van
een torpedo te testen. Wellicht heeft iemand de torpedo te vroeg gestart,
waardoor de motor al begon te draaien terwijl het wapen zich nog steeds
in de duikboot bevond.
Als dat niet in het water gebeurt, is er niets dat het toerental van
de torpedomotor onder controle houdt. De motor van de torpedo draaide
dan ook veel te snel, waardoor de stalen buis met het waterstofperoxide
zou zijn gebarsten. De substantie kon dan uit haar behuizing sijpelen,
met de bekende gevolgen. Het ontsnapte waterstofperoxide veroorzaakte
de eerste, kleinere explosie, waarna een vuurbal een aantal gestockeerde
torpedo tot ontploffing bracht. Deze tweede explosie, net als de eerste
opgetekend door tal van seismische stations waaronder het Britse Blacknest,
bezegelde definitief het lot van de Koersk en haar voltallige bemanning.
Het gaat hier natuurlijk om een hypothese en al is het dan de meest
precieze en gedetailleerde die totnogtoe werd gelanceerd, toch kunnen
er weinig definitieve uitspraken worden gedaan vooraleer het wrak
gelicht is. Die pogingen zijn op dit moment volop aan de gang. Al
doken al enkele problemen op – onder meer omdat er nog steeds onontplofte
torpedo’s aan boord zijn – en hebben sommige landen, met Noorwegen
op kop, ernstige twijfels geuit bij de hele onderneming, toch is het
consortium dat verantwoordelijk is voor de berging nog steeds optimistisch
over de uiteindelijke afloop. Maar zelfs al lukken de ambitieuze
bergingspogingen nieuwe informatie over de oorzaken van de ramp
zal de onderneming niet opleveren. Het voorste compartiment, waarin
de onderzoekers relevante informatie hopen aan te treffen, wordt in
dit stadium van de operatie van de rest van het schip verwijderd en
zal niet boven water worden gebracht.
David
de Vaal
Aansluitende artikels:
Het
Russische leger: een terminale patiënt - 21-08-2000
Related links:
Bellona
Foundation met o.a. nieuws over ongelukken met nucleaire vaartuigen
in noordelijke wateren
The
Kursk Foundation
Horizon
De
Koersk doorgelicht
Officiële
informatie van de Russische overheid over de berging
Berging
van de Koersk
Foto’s
en filmpjes over de berging
©
David de Vaal
