Ook
VN vindt verarmd uranium veilig
Unep-rapport vraagt wel om voorzorgsmaatregelen
- 13-03-2001
In
november 2000 bezocht een ploeg wetenschappers 11 plaatsen in Kosovo
waar door de NAVO munitie met verarmd uranium werd gebruikt. Volgens
het rapport van dit onderzoek, dat vandaag werd bekendgemaakt, levert
dat echter geen grote gevaren voor de volksgezondheid op.
Zieke
militairen
Verhalen over de gezondheidsproblemen waar veteranen van de Balkanmissies
mee te kampen hebben, duiken met enige regelmaat in de media op. In
België
kreeg de kat al in september 2000 de bel aangebonden, toen geneesheer-generaal
Roger Van Hoof in De Morgen bekend maakte dat 15 tot 20% van de teruggekeerde
militairen klagen over hun gezondheid. Begin dit jaar haalde de problematiek
opnieuw de voorpagina’s, toen in verscheidene Europese
landen om meer onderzoek werd gevraagd naar de omstandigheden
waarin de NAVO-troepen hun opdracht hebben vervuld.
Vooral het gebruik van verarmd
uranium (VU), dat sinds het in de Golfoorlog werd getest tot het
standaardarsenaal van de westerse troepen lijkt te behoren, wordt
regelmatig met de vinger gewezen als oorzaak van wat het Balkansyndroom
is gaan heten. Maar over de gezondheidsrisico’s van het materiaal
lopen de meningen sterk uiteen.
VU is een restproduct van het proces waarbij natuurlijk uranium klaar
wordt gemaakt voor gebruik in kerncentrales. Het is slechts licht
radioactief, 40% minder dan natuurlijk uraan en 115 keer minder dan
verrijkt uranium. De gevolgen van deze radioactiviteit zouden met
eenvoudige maatregelen beperkt kunnen worden. Naast het stralingsrisico
is VU echter ook chemisch giftig, en kan zo onder meer tot zware nierproblemen
leiden.
VU wordt echter van heel wat meer beticht dan het veroorzaken van
nierproblemen. Ook chronische vermoeidheid, kanker, depressies, huidproblemen
en lusteloosheid - een niet-exhaustieve opsomming van de kwalen die
samen het Balkansyndroom vormen - zouden er door veroorzaakt worden.
Om de zaak te beslechten, werden een aantal onderzoeken ingesteld,
waaronder dat van Unep, het milieuprogramma
van de Verenigde Naties. Daarvan werden vandaag de resultaten gepubliceerd
en net als bij voorgaande rapporten, ziet men ook hier weinig graten
in het gebruik van VU.
Gevaar
is klein, maar voorzorgsmaatregelen zijn niet overbodig
Het panel van 14 wetenschappers dat door Unep werd samengesteld, bezocht
11 locaties
in het zuidwesten van Kosovo, gekozen uit 112 plaatsen die door de
NAVO werden aangeduid als doelwitten die met VU-munitie werden bestookt.
5 daarvan liggen in wat de Italiaanse sector was, 6 in de Duitse.
Ter plekke werden bodem-, water- en vegetatiestalen genomen en werden
smeertesten verzameld van gebouwen en vernielde militaire installaties.
Daarnaast werden ook een aantal ‘penetrators’ teruggevonden, VU-resten
in de vorm van een punt, die gebruikt worden omdat zij makkelijk pantsermateriaal
kunnen doorboren.
In 8 van de 11 plaatsen werd licht verhoogde radioactiviteit vastgesteld,
vooral daar waar de munitie was ingeslagen. Daarbij werd bovendien
vastgesteld dat niet alleen verarmd uranium werd gebruikt. Er doken
ook andere isotopen op, en het Unep-panel besluit dat “een gedeelte
van het materiaal zich ooit in nucleaire reactors bevond”. Maar zelfs
met inbegrip van het als VU vermomde kernafval, is er volgens Unep
geen sprake van een wijdverspreide besmetting, en zijn de chemische
en radiologische risico’s minimaal.
Dat betekent echter niet dat Unep helemaal geen problemen ziet in
het gebruik van VU. Zo kan ook een kleine hoeveelheid VU gevaar opleveren
als men er langdurig aan wordt blootgesteld, bv. door een huls in
een broekzak te steken. Verder wijst het panel erop dat er nog heel
wat wetenschappelijke onduidelijkheid is rond VU, vooral in verband
met besmetting van het grond- en drinkwater. Gebieden waarin heel
wat VU-munitie werd gebruikt, zien het gevaar op uraniumvergiftiging
van het water met een factor 10 tot 100 stijgen.
In het rapport worden daarom een aantal voorzorgsmaatregelen voorgesteld.
Zo zouden alle sites in Kosovo waar VU aanwezig is gezuiverd moeten
worden en raadt Unep aan de plaatselijke bevolking uit te leggen wat
moet worden gedaan als zij op VU stoten. Daarnaast moet vooral het
grondwater nauwgezet gemonitord worden , met het oog op uraniumbesmetting.
Verder wordt opgeroepen een soortgelijk onderzoek op te starten in
Bosnië-Herzegovina, waar het VU al 5 jaar lang aanwezig is en dus
meer geleerd zou kunnen worden over de lange termijngevolgen van het
goedje.
Met het onderzoek heeft Unep één van de meest genuanceerde rapporten
over de VU-problematiek afgeleverd. Terwijl doorgaans wordt gewezen
op de kleine hoeveelheid straling die VU afgeeft, wordt nu de wetenschappelijke
onzekerheid expliciet erkent. Maar of deze wetenschappelijke bevindingen
erin zullen slagen “de angst van iedereen die in Kosovo leeft of werkt
te doen verdwijnen”, zoals Unep-directeur Klaus Töpfer verklaarde,
valt echter te betwijfelen.
(DdV)
Eerdere artikels:
Verarmd
uranium verwart Europa - 08-01-2000
Legerarts
geeft gezondheidsproblemen Balkan-veteranen - 11-09-2000
Related links:
Het
Unep-rapport
Verarmd
uranium
De wetenschappelijke
bladzijden van de Belgische militaire medische dienst
©
David de Vaal
