Koraalverbleking
als aanpassing aan eco-stress?
Maar
koraalriffen zijn nog steeds in groot gevaar - 15-06-2001
Een
Amerikaanse onderzoeker beweert dat koraalriffen die hun kleur verliezen
niet noodzakelijk ten dode zijn opgeschreven. Het zou eerder een ultieme
gok zijn om te overleven, al is het dan één die fataal kan aflopen.
Koraalriffen staan onder aanzienlijke ecologische druk, en voorlopig
lijkt het nog steeds bergaf te gaan met deze ecosystemen.
Regenwouden
onder water
In 1998 luidden een aantal milieuorganisaties de alarmbel om aandacht
te vragen voor de spectaculaire achteruitgang van de gezondheid van
‘s werelds belangrijkste koraalriffen.
Wereldwijd werd vastgesteld dat deze complexe en belangrijke ecosystemen
ernstig te lijden hebben onder pollutie en een veranderend klimaat.
Dat werd bevestigd tijdens een internationaal symposium over koraalriffen
dat in oktober 2000 op het Indonesische eiland Bali werd gehouden
en waar maritieme wetenschappers beangstigende cijfers op tafel legden:
25% van de koraalriffen waren reeds vernietigd en in sommige gebieden
zoals de Seychellen en de Maladiven was al 90% van het koraal dood.
Koraal
is een verzamelnaam voor ongewervelde waterorganismen, waarvan meer
dan 1000 soorten bestaan die een hard geraamte hebben. Er bestaan
ook zachte koraalsoorten, maar het bekendst is het steenkoraal, dat
in alle wereldzeeën voorkomt. Deze soorten zijn verantwoordelijke
voor koraalriffen, in werkelijkheid niets anders dan een enorme kolonie
steenkoraal. Hoewel het groeitempo eerder traag is - zo’n 0,5 tot
2,8 cm per jaar - is de grootste structuur die door levende organismen
op aarde in elkaar werd gebokst van de hand van deze diertjes: het
Great Barrier
Reef in Australische wateren.
Het ecologische belang van koraalriffen valt niet te onderschatten
en ze worden niet voor niets de ‘regenwouden van de oceanen’ genoemd.
Ze zijn de verblijfplaats van duizenden diersoorten, en zijn op dat
vlak misschien zelfs rijker bedeeld dan de echte regenwouden. Eén
kwart van alle zeesoorten hangen voor hun voortbestaan af van koraalriffen.
Ze bieden ook de mens een bron voor voedsel, verbergen volgens sommigen
nog chemische substanties die misschien nuttige geneesmiddelen kunnen
opleveren, hebben een groeiende rol in het toerisme en bieden een
natuurlijke bescherming van kustgebieden door als golfbreker dienst
te doen.
Het
grote sterven
En ze sterven dus massaal uit. De redenen van deze terugval zijn complex,
divers en met elkaar verbonden, maar de belangrijkste redenen lijken
vervuiling, een veranderend klimaat en menselijke activiteit te zijn.
Zo hebben in sommige gebieden overbevissing en bepaalde vistechnieken
behoorlijk veel ravage aangericht. Koraal is nu eenmaal niet bestand
tegen de eerder grove aanpak, zoals vissen met dynamiet of cyanide.
Het materiaal wordt ook vaak gebruikt als bouwmateriaal, wat geleid
heeft tot onbezonnen exploitatie van sommige riffen, aangevuld met
het oogsten van koraal om als souvenir te verkopen. Bovendien richt
het toerisme ook schade aan door de vele (duik)tochtjes die in rifgebieden
worden georganiseerd, en ook kustbebouwing heeft een nefaste invloed:
de bodem erodeert, en de afzetting vertroebelt het water zodat het
koraal te weinig licht krijgt, of onder de sedimenten wordt bedolven.
Diverse vormen van vervuiling zijn een tweede belangrijke oorzaak.
Riolen worden ongefilterd in zee geleegd, petroleumproducten afkomstig
van ongelukken of dumping tasten ook koraalriffen aan, meststoffen
die in de oceaan terecht komen zorgen voor een geweldige toename van
algen, waardoor het koraal wordt verstikt.
Maar vooral de opwarming van de aarde krijgt heel wat aandacht als
koraaldoder. Koraal houdt van een aangename temperatuur, niet te warm
en niet te koud. De meeste riffen zijn dan ook ontstaan in gebieden
waar de temperatuur van het water dicht bij het maximum ligt. Als
het water wat warmer wordt, sterft het koraal. Overigens spelen hier
niet alleen rechtstreekse effecten mee: als de stijgende temperaturen
voor meer tropische stormen zorgen, hebben ook koraalriffen te lijden
onder het toegenomen natuurgeweld.
Koraalverbleking
niet rampzalig?
Het is makkelijk vaststellen of koraal stervende is als gevolg van
verhoogde temperaturen. Het is immers dat fenomeen dat verantwoordelijk
is voor het beruchte afbleken van koraalriffen. Het geraamte van koraaldiertjes
bestaat bijna volledig uit kalk, en is dan ook wit. Voor de oogverblindende
kleuren die duizenden toeristen lokken zorgen algen, die in symbiose
met het koraal leven en een beschermend jasje vormen. De algen verdwijnen
als eerste als de temperaturen de hoogte ingaan. Het koraal kan wel
enige tijd zonder algen leven, maar als dat te lang duurt moeten ook
deze kleine organismen eraan geloven.
De verbleking van koraalriffen, dat de laatste twee decennia schrikbarend
toenam, wordt dan ook als indicator gebruikt, zowel voor de gezondheidstoestand
van de riffen als teken dat de opwarming van de aarde een reëel feit
is. Een Amerikaanse onderzoeker, Andrew Baker van het New York Aquarium,
zegt in het jongste nummer van Nature dat verbleekte koralen niet
noodzakelijk ten dode zijn opgeschreven, maar dat de riffen op middellange
termijn misschien zelfs ten goede kan komen.
Dat leidt hij af uit de resultaten van een aantal experimenten, waarbij
koraal uit laag water naar dieper gelegen gebieden werd verhuisd,
en vice versa. Het koraal dat uit dieper zeewater afkomstig was, bleekte
dan wel sneller dan het koraal dat de andere richting uitging, maar
de sterfte was er minder groot. In het omgekeerde geval - koraal dat
vanuit ondiep water naar diepere gebieden werd verplaatst - bleekte
minder, maar daar werden meer sterfgevallen vastgesteld.
Baker vermoed dat koraal dat haar algenjasje verliest het op korte
termijn wel moeilijk heeft, maar dankzij de vrijgekomen ruimte wel
een kans maakt andere algensoorten aan te trekken, die beter bestand
zijn tegen hogere temperaturen. Het lijkt dan ook op een evolutionaire
gok: zullen de koralen erin slagen in voldoende mate nieuwe algen
te lokken, die hun gastheer niet in de steek laten als het hen te
warm onder de voeten wordt?
Andere deskundigen verklaarden dat het artikel van Baker mogelijk
aantoont dat koraalriffen wat minder kwestbaar zijn dan nu wordt aangenomen,
maar benadrukken dat dat niet betekent dat er niets aan de hand is.
Heel wat van het verbleekte koraal sterft wel degelijk. Dat het koraal
meer weerstand biedt, lijkt dan ook eerder een bewijs dat conserveringspogingen
nog steeds kans op slagen hebben, en dus moeten worden verdergezet.
(DdV)
Aansluitende artikels:
Ook
in de omgeving van Bush wordt het steeds warmer - 07-06-2001
Poolgebied
wordt steeds groener - 01-06-2001
Globale opwarming blijft controversieel - 26-01-2001
Related links:
De
staat van koraalriffen
The
Coral Reef Alliance
International Coral Reef Action Network
Databank
koraalriffen
Koraalverbleking werd wereldwijd waargenomen
©
David de Vaal
