‘Popo’
laat zijn tanden zien
Bevolking
geëvacueerd na explosieve uitbarsting - 20-12-2000
In
Mexico is de vulkaan Popocatépetl dan toch uitgebarsten. De vulkaan
braakte al enkele dagen as en damp uit en de bewoners, die aanvankelijk
van geen wijken wilden weten, volgen na de recente explosies het evacuatiebevel
wel op. Nu is het wachten op het verdere verloop van de eruptie.
Popocatépetl,
wat zoveel als ‘De Rokende Berg’ betekent in de oorspronkelijke Nahuatl-taal,
heeft, net als elk van de ongeveer 550 actieve vulkanen op deze planeet,
een lange geschiedenis achter zich. Inca-getuigenissen dateren erupties
in 1347 en 1354 en ook Cortez heeft in 1519 een uitbarsting meegemaakt.
Hij stuurde prompt een mannetje naar boven om de zaak van naderbij
te bestuderen. Maar geologisch onderzoek heeft vastgesteld dat de
vulkaan 25.000 jaar geleden al vuur spuwde. In 800 na Chr. had de
laatste grote uitbarsting plaats en werd de nabijgelegen Puebla-vallei
overspoeld met modder.
Sinds 1927 leek de vulkaan ingeslapen te zijn, maar in 1994 toonde
een rookpluim dat er nog steeds leven in de vuurberg zat. Sindsdien
liet de actieve vulkaan regelmatig van zich spreken. In 1996 kwamen
5 mensen om toen ‘Popo’ uitbarstte op het moment dat zij de berg beklommen.
In 1997 regende het assen boven Mexico City, dat slechts 60 kilometer
van de vulkaan verwijderd ligt.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat het evacuatiebevel dat werd
uitgevaardigd nadat Popocatépetl al enkele dagen tekenen van verhoogde
activiteit toonde, grotendeels genegeerd werd door de omwonende bevolking.
Zulks was sinds 1994 wel vaker het geval geweest en bovendien was
de angst have en goed te verliezen door plunderingen groot. Maar vulkanologen
waarschuwden dat het uitblijven van een uitbarsting waarschijnlijk
te wijten was aan een magmaprop die de vulkaanmond afsloot.
Maandagochtend vroeg toonde de Rokende Berg dan toch zijn geweldadige
karakter in een reeks kleinere uitbarstingen die tot vandaag voortduren.
Kleiner is hier wel voor enige interpretatie vatbaar, want het zou
om de grootste uitbarsting sinds 800 na Chr. gaan en het natuurgeweld
dat hiermee gepaard gaat is indrukwekkend. Totnogtoe is slechts 1
slachtoffer gevallen, een bejaarde man die aan een hartaanval overleed.
Dat het slachtofferaantal voorlopig meevalt heeft wellicht te maken
met het feit dat de overheid nu wel werk maakt van de evacuatie. Op
sommige plaatsen werden de bewoners zelfs gedwongen hun woonplaats
te verlaten.
De nieuwe president Vicente Fox, die op 1 december officieel werd
aangesteld, maakte dinsdag nog een rondgang langs de tijdelijke opvangplaatsen
die werden geďnstalleerd. Hij maande de mensen aan niet naar hun woning
terug te keren voor de overheid daartoe toestemming geeft. Het mag
duidelijk zijn dat Mexico vreest voor een catastrofe.
Het is immers erg moeilijk om het gevaar op een grote uitbarsting
in te schatten. Popcatépetl is een stratovulkaan, naast scoria- en
schildvulkanen een van de drie hoofdtypes. Stratovulkanen worden gekenmerkt
door een concave vorm, met steeds steiler wordende flanken die uitmonden
in een spitse, maar smalle, vulkaanmond. Dat maakt van hen wellicht
de mooiste, maar ook de gevaarlijkste vulkaansoort. Stratovulkanen
worden het meest geassocieerd met Plinische uitbarstingen, genoemd
naar Plinius de Jongere die een erg objectieve beschrijving van de
uitbarsting van de Vesuvius gaf in 79 na chr. Toen stierven duizenden
in Pompeď en Herculaneum, steden die bedekt werden met een dikke aslaag
afkomstig van de Vesuvius.
Plinische uitbarstingen zijn explosief en produceren krachtige rookpluimen.
Dat was ook het geval in de uitbarstingen van ‘Popo’, waarbij steenbrokken
met een doorsnede van enkele meter honderden meters de lucht in werden
geschoten en een rookpluim meer dan 4 km boven de vuurberg uittorende.
Mexico City blijft dankzij een gunstige wind gespaard van de asregen
die met de uitbarsting gepaard gaat, maar stofmaskers zijn inmiddels
uitgeput en enkele vluchten werden afgelast omdat de luchtvaartmaatschappijen
vresen voor schade aan de vliegtuigen.
Het grote gevaar vormt echter de kilometerlange gletsjer op Popocatépetl,
die onder het geweld dreigt te bezwijken. Dat zou een modderstroom
kunnen veroorzaken die, letterlijk, tegen sneltreinvaart de bergflanken
afstormt. Maar voorlopig lijkt de gletsjer te blijven waar hij is.
Dat het tot een fatale eruptie komt is een mogelijkheid die nog niet
werd uitgesloten en tot ‘Popo’ tot bedaren komt blijft een 20 km wijde
schutskring rond de vulkaan van kracht.
Zoals ook in dit geval blijkt, blijft het voorspellen van vulkaanuitbarstingen
voorlopig een oefening in geďnformeerd giswerk, maar volgens Howard
Zebker van de Stanford universiteit zal dat in de nabije toekomst
veranderen. Een aantal ruimteagentschappen, waaronder NASA, ESA en
de Japanse ruimtevaartorganisatie, zullen in de volgende tien jaar
een aantal hypergevoelige satellieten lanceren, die veranderingen
in de 550 actieve vulkanen van de aarde erg nauwgezet in kaart zouden
kunnen brengen.
Aan de hand van deze metingen zullen vulkanologen kunnen bepalen wanneer
magma zich naar de oppervlakte werkt, zodat uitbarstingen maanden,
of zelfs jaren, op voorhand voorspeld kunnen worden.
(DdV)
Related links:
De werking van vulkanen
Het Informatiecentrum
voor vulkanen
©
David de Vaal
