Grootste
uitstervingsgolf uit de geschiedenis verklaard
Meteoorinslag
doodde 251 miljoen jaar geleden 95% van het leven - 23-02-2001
251
miljoen jaar geleden verdween plots 95% van de levensvormen van de
aardbodem, zo leert het fossielenbestand. Een asteroïde- of komeetinslag
werd er al langer van verdacht dit cataclysme veroorzaakt te hebben,
maar pas nu kan deze veronderstelling ook met bewijsmateriaal gestaafd
worden.
Armageddons
Vijf grote uitstervingsgolven zijn al gedocumenteerd, waarvan vooral
het verdwijnen
van de dinosauriërs de meeste aandacht heeft gekregen. Dat is
dan ook de meest recente gebeurtenis, waarvan ook de oorzaak min of
meer bekend is. De meeste onderzoekers zijn het erover eens dat 65
miljoen jaar geleden een asteroïde insloeg op het Yucatan-schiereiland
en zo de dinosaurussen van de aardbodem vaagde. Daar is meer bewijs
voor aanwezig dan alleen maar de Chicxulub-krater
in de Golf van Mexico. Er is ook de verhoogde concentratie iridium
die steevast in geologische lagen met een leeftijd van 65 miljoen
jaar wordt teruggevonden.
Voor de andere extinctiegolven heeft men nog geen eenduidige oorzaak
kunnen achterhalen, al heeft men wel vermoedens.
-
439
miljoen jaar geleden kreeg het leven een eerste klap, en verdween
60% van alle zeesoorten. De directe oorzaak was een dramatische
daling in het zeeniveau toen gletsjers ontstonden, gevolgd door
een drastische stijging van het waterniveau, toen dezelfde gletsjers
weer smolten.
-
364 miljoen jaar geleden kwam opnieuw meer dan de helft van de
levende organismen om, en voorlopig weet niemand wat daar de oorzaak
van zou kunnen zijn geweest.
-
Ongeveer 200 miljoen jaar geleden moest 52% van de zeesoorten
eraan geloven, al blijft onduidelijk wat met de landdieren gebeurde.
Hier is de oorzaak wat duidelijker, een gigantische lavavloed
zorgde toen voor het ontstaan van de Atlantische Oceaan.
Wat
de grootste extinctiegolf van allemaal betreft, die 251 miljoen jaar
geleden 95% van alle leven wegvaagde, vermoedden wetenschappers dat
ook hier een asteröide of komeet de schuldige is. Maar bewijzen konden
ze deze theorie niet en er bestonden dan ook tal van theorieën. Er
werd geopperd dat lavastromen de atmosfeer vergiftigden, dat uit de
oceanen wolken giftig gas waren opgestegen of zelfs dat donkere materie
op één of andere manier een moordend effect had gedemonstreerd.
Wie
het kleine niet eert...
Maar nu is Luann Becker van de universiteit
van Washington er toch in geslaagd met bijna tastbaar bewijs aan
te tonen dat ook 251 miljoen jaar geleden een inslag een uitstervingsgolf
op gang bracht. Een krater kan zij niet aanwijzen, al was het maar
omdat het oercontinent Pangaea toen de landmassa uitmaakte en het
uiteenbreken van de continenten de krater allang heeft vernietigd,
en ook een laag iridium heeft zij niet gevonden. Het bewijs bevindt
zich in een bijzondere soort koolstofmoleculen, de zogenaamde ‘buckyballen’
of voetbalmoleculen
(zie foto). Buckyballen zijn genoemd naar Buckminster
Fuller, die een geodetische bol uitvond, waar de voetbalmoleculen
wel wat op lijken. Het unieke van deze moleculen is dat ze een kooivormige
structuur hebben, waarin helium of argongas terecht kan komen.
Het team van Becker onderzocht voetbalmoleculen die werden aangetroffen
in grondlagen van 251 miljoen jaar oud, die in China en Japan aan
de oppervlakte waren gekomen. Het gas dat in deze buckyballen werd
aangetroffen bleek een eigenaardig structuur te hebben, waaruit blijkt
dat het niet in ons zonnestelsel ontstaan kan zijn. Het moet dus wel
in een andere ster gevormd zijn en kan dan alleen op aarde terecht
gekomen zijn door een inslag van een kosmisch object.
Becker schat dat deze asteroïde of komeet een diameter moet hebben
gehad van ongeveer 6 tot 12 kilometer. Wanneer een dergelijk monster
op de aarde inbeukt, heeft dat catastrofale
gevolgen. Na de eerste klap blijven vulkaanuitbarstingen en aardbevingen
de aarde door elkaar schudden. Er komt genoeg lava vrij om een aanzienlijk
deel van de planeet met een laag van 10 meter dik te bedekken. Het
zeeniveau zakt met zo’n 250 meter. De atmosfeer en de zeeën worden
vergiftigd en het zonlicht kan voor maanden worden buitengesloten.
Mogelijk zorgt een broeikaseffect voor een dramatische stijging van
de temperaturen.
Eens te meer vindt men zo bewijzen dat asteroïde- en komeetinslagen
niet alleen (mede)verantwoordelijk zouden zijn voor het ontstaan van
leven op aarde, maar ook dat zij regelmatig een zuiveringsactie houden.
Dankzij een eerdere uitstervingsgolf onstond er voldoende evolutionaire
ruimte opdat de dinosaurussen zich konden ontwikkelen en toen een
inslag 65 miljoen jaar geleden een einde maakte aan het rijk van deze
reuzen, brak het tijdperk van de zoogdieren aan. Met programma’s als
Near Earth Asteroid Tracking
tracht men het gevaar dat de geschiedenis zich zal herhalen in kaart
te brengen. Statistisch gezien hebben we echter nog even tijd. Massale
uitstervingsgolven komen ongeveer één keer per 100 miljoen jaar voor
en de laatste keer was 65 miljoen jaar geleden.
(DdV)
Related links:
Uitstervingsgolven
en asteroïde-inslagen
Extinctie
door asteroïden
Geschiedenis van de voetbalmolecule
Gevaar
voor de mensheid?
Near
Earth Objects
©
David de Vaal
