Olifant
oma’s weten best
Sociaal
geheugen voor het eerst gelinkt aan succes voortplanting - 20-04-2001
Een
onderzoek door een Britse biologe toont aan dat olifanten in belangrijke
mate afhangen van het geheugen van het vrouwtje dat de groep leidt.
Dat zijn doorgaans de oudste olifanten, die, spijtig genoeg, ook de
grootste slagtanden hebben...
Olifanten
hebben de reputatie over een bijzonder goed geheugen te beschikken.
Uit een olifantengeheugen zou nooit iets verdwijnen. In werkelijkheid
is hun geheugen net zo goed als dat van andere intelligente zoogdieren
en onthoudt een olifant niet beter dan een hond of kat.
Toch speelt levenservaring een belangrijke rol in het overleven van
in het wild levende olifanten, die in sociale groepen leven. De groep
maakte namelijk gebruik van de kennis die door de oudere dieren werd
verzameld. Zo heeft een groep van jonge dieren het heel wat moeilijker
om een periode van droogte te overleven, terwijl oudere dieren kunnen
terugvallen op migratiepatronen die hen door eerdere droogtes hebben
geholpen.
In het jongste nummer van Science is een studie verschenen die aantoont
dat de ervaring van de oudste dieren van een groep verbonden is met
het reproductieve succes van die groep, of, met andere woorden, de
mate waarin de groep erin slaagt zich in stand te houden en zich voort
te planten.
Het zijn de vrouwtjes die de plak zwaaien over een olifantenfamilie,
en als olifantengroepen elkaar tegen het lijf lopen, zijn het ook
de volwassen vrouwtjes die de kroost van de andere groep lastig zullen
vallen. Daarom zullen de dieren een beschermende cirkel vormen als
ze onbekende dieren ontmoeten, maar zullen ze rustig hun gang blijven
gaan als de leider, een oud vrouwtjesdier, denkt dat het om een bevriende
groep gaat.
In het Keniaanse Amboseli
National Park heeft Karen McComb in het kader van het Amboseli
Elephant Research Project onderzocht hoe belangrijk de ervaring van
het leiderdier is in de ontmoeting met andere groepen. Met hifi-appartuur
op een Landrover gemonteerd, liet ze verschillende olifantenfamilies
opnames van het diepe gerommel waarmee de dieren communiceren horen.
Dan werd nagegaan hoe de groep reageerde.
De groepen waar het leidende vrouwtje ouder was dan 55 jaar - olifanten
hebben een gelijkaardige levensspanne als de mens, maar sterven vaak
veel vroeger omdat ze geen tanden meer hebben en dus niet meer kunnen
kauwen - bleken heel wat beter te zijn in het herkennen van bevriende
groepen. Statistisch uitgedrukt was de kans dat de dieren een verdedigende
houding aannamen wanneer ze geluiden van vreemde olifanten te horen
kregen enkele duizenden keren hoger dan wanneer het ‘gerommel’ van
een bevriende groep werd afgespeeld. Bij groepen waar de leidende
matriarch ongeveer 35 jaar oud was, bedroeg dezelfde kans slechts
1,4.
Omdat er nogal wat tijd en moeite kruipt in het vormen van een beschermende
cirkel, hebben dieren die dit niet om de haverklap moeten doen een
voordeel op olifantengroepen die wel elke soortgenoot moeten wantrouwen.
McComb ontdekte ook een statistisch significant verband tussen de
ouderdom van het leidende dier en de mate waarin de groep erin slaagt
zich voort te planten. Hoe ouder de matriarch, hoe meer kinderen elk
vrouwtje in de groep gemiddeld op de wereld zette.
Om er zeker van te zijn dat deze vaststellingen echt te wijten waren
aan de aanwezigheid van een oud, door de wol geverfd leidend vrouwtje,
controleerden de onderzoekers ook of er een verband was met de leeftijd
van andere oudere dieren dan de matriarch, het aantal kalveren, de
leeftijd van het jongste kalf en de aan- of afwezigheid van mannetjes
dieren. Maar dat bleek geen (statistisch significante) invloed uit
te oefenen.
Dit onderzoek toont dan ook aan hoe belangrijk de ervaring van het
leiderdier bij de olifant is. Helaas zijn deze dieren meestal ook
in het bezit van het meest indrukwekkende paar slagtanden, wat hen
tot het meest waarschijnlijke doelwit van stropers maakt. Sinds de
handel van ivoor
door CITES, de Convention on International
Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, in 1989 werd
verboden, is de situatie dan wel verbeterd, stropen blijft een groot
probleem. Door vooral de oudere olifanten af te slachten, treffen
de stropers en jagers niet alleen de dieren zelf, maar, zo blijkt
uit het onderzoek, tasten ze ook de overlevingskansen van de volledige
groep aan.
McComb voegt eraan toe dezelfde gedachtengang wellicht opgeld maakt
bij andere sociale zoogdieren als walvissen, dolfijnen en chimpansees,
en vermoedt dat dit een verklaring zou kunnen zijn voor de lage geboortecijfers
voor baleinwalvissen aan de kusten van Japan, Peru en Chili, waar
tot 18 jaar geleden vooral de oudere dieren werden afgeslacht.
(DdV)
Related links:
Olifanten
Meer
informatie over olifanten
Olifantenlinks
©
David de Vaal
