Orkaan-seizoen
duurt nog minstens 10 jaar
Oorzaak
orkaancycli onduidelijk - 20-07-2001
Wie
de indruk had dat de laatste jaren aanzienlijk meer orkanen het nieuws
haalden, heeft het bij het rechte eind. Sinds 1995 teisteren meer
én zwaardere orkanen de kusten van het Caribische gebied en de Verenigde
Staten. Volgens recent onderzoek, dat vandaag in Science verscheen,
is deze toename te wijten aan het aanbreken van een nieuwe fase in
een lange-termijn cyclus. De voorbije twintig jaar werden gekenmerkt
door uitzonderlijk weinig orkanen, al had niemand daar rekening mee
gehouden toen steeds meer en steeds hogere gebouwen in kustgebieden
werden opgetrokken... .
Tropische
cyclonen – orkanen – zijn verwoestende natuurrampen, die in een mum
van tijd een groot aantal slachtoffers kunnen maken en aanzienlijke
materiële en economische schade kunnen aanrichten. Orkaan Mitch
teisterde in 1998 Midden-Amerika, met 10.000 slachtoffers en een economische
ramp als gevolg. Vooral de kusten van de Verenigde Staten en het Caribische
gebied hebben onder het natuurgeweld te lijden, maar ook in Azië weet
men dat met orkanen niet te spotten valt.
De laatste jaren leken steeds meer en steeds zwaardere orkanen een
spoor van vernieling over deze gebieden te trekken. Vandaag blijkt
uit een artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Science
dat dit niet alleen zo lijkt, maar dat ook de statistieken van een
toename in het aantal tropische cyclonen getuigen. En uit dezelfde
gegevens blijkt dat men zich niet dadelijk aan een verbetering moet
verwachten: er lijkt een lange-termijn orkaancyclus te bestaan, waarvan
het rustige gedeelte al enkele jaren achter ons ligt.
Dat is althans de mening van Stanley Goldenberg van de Amerikaanse
National Oceanic and Atmospheric Administration,
de hoofdauteur van het Science-artikel. Hij onderzocht de evolutie
in de tijd van twee belangrijke voorwaarden die vervuld moeten zijn
voor een orkaan zich kan vormen. Ten eerste moeten de oppervlaktetemperaturen
van het oceaanwater vrij warm zijn, om de orkaan te kunnen voeden
met thermale energie. Als dan vervolgens ook de verticale windschering
goed zit, kan het best wel eens gaan spoken. De verticale windschering
is het verschil tussen windsnelheid en –richting in de onderste en
bovenste lagen van de atmosfeer. Is dat verschil te groot, dan is
de verticale windschering te sterk om een orkaan toe te laten zich
verticaal te ontplooien.
De Amerikaanse vorser vlooide de metereologische databanken na, op
zoek naar historische gegevens over beide elementen. Aanvankelijk
leek hierin geen patroon te zitten, maar nadat de effecten van El
Niño op statistische wijze verwijderd werden, dook plots wel een
zekere regelmatigheid op. Enkele decennialang waren de oceaantemperaturen
warmer en konden orkanen makkelijker ontstaan, waarna opnieuw een
periode van tientallen jaren aanbrak waarin de watertemperaturen wat
lager waren, met minder orkanen als gevolg. Bovendien bleek de temperatuur
van het oceaanwater inderdaad de verwachte samenhang te vertonen met
de verticale windschering én met wat de historische archieven vertellen
over orkanen.
Wat de oorzaken betreft, tasten de onderzoekers nog in het duister.
Sommigen opperen dat de manier waarop het oceaanwater in een wereldwijd
systeem circuleert een verklaring voor de cyclus kan bieden, maar
die denkpiste is op dit moment nog onvoldoende onderzocht. Aan de
vraag of de opwarming van de aarde er wat mee te maken heeft valt
dezer dagen niet meer te ontsnappen, maar aangezien het om een cyclus
lijkt te gaan die al heel wat langer aan de gang is lijkt dat weinig
waarschijnlijk. Wel was de laatste overgang naar een orkaan-actieve
periode drastischer dan elke opgetekende voorgaande verandering. Dat
zou eventueel kunnen samenhangen met de stijgende temperaturen, maar
kan net zo goed aan veranderde meetmethoden te wijten zijn. Ook blijft
het onduidelijk hoe lang een cyclus precies duurt. Dat maakt het natuurlijk
onmogelijk te voorspellen hoe lang men zich aan meer orkanen kan verwachten.
Minstens 10 jaar, zegt Goldenberg en mogelijk zelfs 40.
Sommigen plaatsen zelfs kanttekens bij het eigenlijke onderzoek van
Goldenberg. Het orkaanarchief is maar betrouwbaar vanaf de jaren ’40
en oceaantemperaturen werden pas vanaf laat in de 19e eeuw bijgehouden.
Goldenberg beweert dan wel met behulp van natuurlijke gegevens – zogenaamde
proxy
data - betrouwbare uitspraken te kunnen doen die terugvoeren tot
de 16e eeuw, maar dat kon alvast zijn collega van het Max Planck Institute
for Meteorology niet overtuigen. In een begeleidend artikel in hetzelfde
tijdschrift uit Lennart Bergson zijn twijfel bij de uitspraken van
Goldenberg, die volgens hem te snel conclusies trekt uit erg beperkte
gegevens. Vooral in onderzoek naar lange termijn-effecten is dat bijzonder
problematisch. Als dan ook blijkt dat het orkaanonderzoek in de Verenigde
Staten met financieringsproblemen te kampen heeft – vorig jaar vloog
voor het eerst sinds lange tijd geen experimenteel onderzoeksvliegtuig
meer door een orkaan – wekken de spectaculaire uitspraken van Goldenberg
her en der argwaan.
Wat uiteraard niet wegneemt dat er sinds 1995 wel degelijk meer tropische
cyclonen werden opgetekend en Goldenberg herinnert eraan dat een gewaarschuwd
man er twee waard is. De voorbije decennia, die als Goldenberg het
bij het rechte eind heeft orkaanluw waren, werden de kusten van vooral
de Verenigde Staten getekend door ambitieuze bouwprojecten. Niet alleen
werden er heel wat extra gebouwen opgetrokken, ze werden ook steeds
hoger. Recent onderzoek heeft aangetoond dat hogere gebouwen net als
bomen heel wat meer wind vangen, in het bijzonder wanneer een orkaan
voorbijraast. De kans dat de hogere verdiepingen van een flatgebouw
veel meer schade oploopt dan lagere buren is dan ook niet gering.
David
de Vaal
Aansluitende artikels:
Kan
nieuwe klimaattop Kyoto redden? – 16-07-2001
Weerkaart
is niet overal even chaotisch - 26-06-2001
Related links:
De
grootste stormen op aarde
National
Oceanic and Atmospheric Administration
Wetenschappelijk
onderzoek naar orkanen
De
namen van orkanen
©
David de Vaal
