Nieuws
uit de ruimte
De
recentste ontdekkingen - 19-12-2000
Er
viel heel wat te ontdekken buiten de aardse atmosfeer deze week. Saturnus
heeft er weer enkele manen bij en op Jupiter zorgde het poollicht
voor een uitzonderlijk schouwspel. Meteoriet ALH84001 duikt ook opnieuw
op in de nieuwsrubrieken en op de Jupiter-maan Ganymedes zou, net
als op de buren Europa en Callisto, water te vinden zijn.
Magnetiet
in een meteoriet
Meteoriet ALH84001, de Mars-steen die 13.000 jaar onder het Antarctische
ijs bedolven lag voor ze door aardse wetenschappers werd ontdekt,
doet weer van zich spreken. In 1996 veroorzaakte deze ruimtebrok al
opwinding omdat het sporen van Martiaans leven zou bevatten. De bewijsvoering
toen, bijeengebracht door David McKay, steunde op 4 pijlers. Sommige
elementen in de steen hadden een vorm die sterk op leven duidt en
twee aspecten van de chemische samenstelling wezen in dezelfde richting.
Daarnaast werden er magnetiet-kristallen aangetroffen die ook door
enkele bacteriën op aarde worden geproduceerd. Die kristallen zitten
vervat in koolstoffen waarvan eerder was vastgesteld dat zij op Mars
gevormd zijn, wat dus ook voor het magnetiet moet opgaan.
Het is dit laatste aspect dat Kathie Thomas-Keprta in een door NASA
gefinancierd onderzoek verder heeft uitgewerkt. Zij bevestigt de conclusies
van McKay en besluit dat de magnetiet-resten een erg sterke ondersteuning
vormen voor de theorie dat ook op Mars primitieve vormen van leven
hebben bestaan.
Magnetiet ontstaat op aarde zowel op een organische als een anorganische
manier, maar de kristallen die door bacteriën - met name door de magneto-tactische
bacterie-variant MV-1 - worden geproduceerd hebben een uitzonderlijke
vorm. Ze zijn chemisch zuiver en vrij van fouten. Totnogtoe is niemand
erin geslaagd anorganisch magnetiet te vinden dat alle eigenschapppen
van organische kristallen in zich verenigt. Meer zelfs, de computerindustrie
heeft al meer dan 50 jaar zonder resultaat gezocht naar een manier
om deze deeltjes te kunnen produceren.
Maar niet iedereen is overtuigd. Volgens sommigen is het ver van zeker
dat de eigenschappen van de kristallen in ALH84001 uniek zijn voor
biologisch magnetiet, zodat deze eigenschappen niet gebruikt kunnen
worden als steun voor de hypothese dat ook op Mars leven is ontstaan.
Daarnaast is NASA ook in Australië neergestreken, in de persoon van
Richard Hoover, een medewerker van het Marshall Space Science Center.
Hij onderzocht er de Murchison-meteoriet, die 4,6 miljard jaar oud
zou zijn en in 1969 insloeg. De oorsprong van dit ruimteobject is
nog onbekend, maar volgens Hoover zouden ook hier sporen van leven
zijn aangetroffen. Dit betekent volgens de professor dat de Panspermia-hypothese
weer wat waarschijnlijker wordt.
Het
poollicht op Jupiter
Het mooiste kosmische schouwspel werd deze week op Jupiter waargenomen.
De Hubble Ruimtelescoop (HR) nam ultraviolet foto?s van het poollicht
op de gasreus. Poollicht ontstaat als hoog-energetische electronen
atmosferische gassen een lading geven. Het Jupiter-poollicht is niet
precies hetzelfde fenomeen als hetgeen zich op aarde voordoet, aangezien
de lichtsluier op de reuzenplaneet 1000 keer zo energetisch is en
veel complexer lijkt te zijn.
Vanaf 14 december barst de omgeving van Jupiter overigens van de activiteit.
Dat heeft alles te maken met de komst van de ruimtesonde Cassini,
die op weg is naar een rendez-vous met Saturnus. Maar er is genoeg
tijd over voor een beleefdheidsbezoekje aan Jupiter, waar het tuig
nu ingezet zal worden om, onder andere, het poollicht te onderzoeken.
Samen met de sonde Galileo, die zich al langer in een baan rond Jupiter
bevindt, en de HR krijgen wetenschappers nu een kans om simultaan
verschillende gegevens te verzamelen. Op dit moment meet Galileo de
magnetosfeer van de planeet, onderzoekt Cassini de zonnewind en zorgt
de HR voor beelden van het poollicht. In januari 2001 zal Cassini
zich aan de andere kant van Jupiter bevinden en kunnen opnames van
de lichtsluier aan de nachtzijde van de gasreus vergeleken worden
met Hubble-beelden van de dagzijde.
Ganymedes,
de derde waterwereld?
Al in mei was Galileo dan weer ingezet om de maan Ganymedes te onderzoeken.
Dat leverde niet alleen een reeks gedetailleerde foto?s
op, maar toonde ook aan dat de grootste maan in het zonnestelsel -
Ganymedes is groter dan de planeten Mercurius en Pluto - mogelijk
vloeibaar water herbergt.
Dat blijkt onder meer uit magnetische gegevens, die eerder al aan
de basis lagen van het vermoeden dat ook op de Jupiter-manen Io en
Europa water te vinden zou zijn. Daarnaast wijzen infrarood-analyses
van de maan uit dat zich op het oppervlak mineralen bevinden die mogelijk
door zout water zijn afgezet. Tenslotte tonen visuele beelden dat
Ganymedes een gebarsten korst heeft, waar mogelijk ooit zout water
of ijswater aan de oppervlakte kwam.
De magnetische gegevens wijzen op de aanwezigheid van een laag water
van enkele kilometer dikte, gevangen tussen twee ijslagen. Uitsluitsel
is er nog niet, aangezien Ganymedes een eigen magnetosfeer heeft die
het interpreteren van de gegevens bemoeilijkt, iets wat niet het geval
is bij de manen Io en Europa.
Nieuwe
manen
Saturnus? manen mogen voorlopig dan niet op dezelfde belangstelling
rekenen, het worden er wel steeds meer. Pas werd bekend gemaakt dat
weer 4 nieuwe Saturnus-satellieten werden waargenomen, wat het totaal
nieuw ontdekte manen tijdens de laatste 3 maanden op 10 brengt.
De nieuwe manen zijn evenwel anders dan de reeds bekende satellieten.
Zij zijn niet altijd regelmatig van vorm en volgen uitzonderlijke
banen rond de geringde planeet. Dat wijst erop dat zij pas na de vorming
van Saturnus door de zwaartekracht van de planeet gevangen werden.
Volgens J. J. Kavelaars, een Canadees astronoom die op het Hawaiïaanse
Mauna Kea meewerkte aan de ontdekking van de manen, is het grootste
probleem waarmee de wetenschappers geconfronteerd worden ?namen te
verzinnen voor al die dingen?. Saturnus, met 28 satellieten de huidige
recordhouder in het zonnestelsel, zou dan wel eens meer problemen
kunnen opleveren, aangezien Kavelaars verwacht dat nieuwe observaties
enkele bijkomende Saturnus-manen zullen opleveren.
(DdV)
Related links:
Jupiter
Saturnus
©
David de Vaal
