Meer
nieuws uit de ruimte
De
recentste ontdekkingen - 12-01-2001
Het
tweede deel van het overzicht van de nieuwste ruimteweetjes. Met de
zoektocht naar buitenaards leven, de voorbereiding van de vernietiging
van Mir, de manier waarop ook u binnenkort betrokken kunt worden bij
astronomisch onderzoek, China?s ruimtevaartprogramma en meer bewijs
voor het bestaan van een gebeurtenishorizon, de veronderstelde grens
van zwarte gaten.
Zwarte gaten van naderbij bekeken
De Hubble Ruimtetelescoop en het Chandra X-stralen observatorium hebben
eens te meer de handen in elkaar geslagen en dit keer leverde zij
het totnogtoe sterkste bewijs dat gebeurtenishorizonten ook
echt bestaan. De gebeurtenishorizon is de rand van een zwart gat,
het letterlijke ?point of no return?. Alles wat deze grens passeert,
ook licht, wordt gegrepen door de zwaartekracht.
Astronomen vergeleken de observaties van Chandra voor 6 neutronensterren
- objecten met een zeer grote dichtheid, die echter geen zwart gat
zijn - met 6 vermoedelijke zwarte gaten. Daarbij viel op dat zwarte
gaten maar 1% van de energie uitzenden die neutronensterren terugsturen.
Dat betekent dat de impact van energie op het oppervlak van neutronensterren
duidelijk waarneembaar is, maar dat de energie die in een zwart gat
terecht komt, voorgoed verdwenen is.
De HR bevestigde deze waarnemingen door pulsen van ultraviolet licht
te observeren, afkomstig van materie dat op het punt stond in het
zwarte gat te vallen. Die pulsen werden steeds korter naarmate ze
dichter bij het vermeende gat kwamen, om tenslotte helemaal te verdwijnen.
Onzichtbare
sterrenstelsels?
In het Britse Institute of Astronomy denken Neil Trentham, Ole Moller
en Erico Ramirez-Ruiz een wegwijzer naar een onzichtbaar sterrenstelsel
te hebben gevonden. Tenminste, dat is wat zij veronderstellen te zien
op afbeeldingen van het (zichtbare) sterrenstelsel UGC 10214, van
waar een materiebrug naar nergens lijkt te vertrekken.
Wanneer sterrenstelsels met elkaar in aanvaring komen, worden wel
vaker dergelijke lichtgevende bruggen waargenomen, wanneer materiaal
van het ene naar het andere stelsel wordt gestuurd. Trentham en collega?s
vermoeden dat het onzichtbare stelsel volledig is opgemaakt uit donkere
materie, het geheimzinnige en onbekende materiaal waaruit 90% van
het heelal zou bestaan. Mogelijke kandidaten zijn subatomaire deeltjes
en bruine dwergen.
Goddelijk
Voertuig II
Vanuit de Gobi-woestijn heeft China een tweede versie van Shenzou
- wat zoveel als Goddelijk Voertuig betekent - gelanceerd. Het gaat
om de tweede testmissie in 14 maanden dat kadert in een programma
dat van China de derde natie wil maken die in staat is mensen in de
ruimte te brengen. De eerste missie verliep vlekkeloos, maar de internationale
gemeenschap fronste de wenkbrauwen toen bleek dat China het stilzwijgen
rond haar ruimteprogramma had bewaard tot de eerste lancering succesvol
was afgerond. Deze keer werd de informatie sneller de wereld ingestuurd,
enkele uren nadat de lancering had plaatsgevonden. Er werden ook meer
details over raket en ruimtetuig openbaar gemaakt.
Toch bestaat er nog voldoende verwarring rond de vlucht. Zo zou het
onbemande ruimteschip toch enkele passagiers aan boord hebben, met
name enkele microbenkolonies en een niet nader genoemde diersoort.
Ruimtevaartkundigen hopen dat dit vooral met de angst gezichtsverlies
te lijden en het prestige dat aan de vluchten gekoppeld is te maken
heeft, maar het is wellicht waarschijnlijker dat China niet van plan
is al te veel over haar ruimtevaartplannen los te laten.
Volgens officiële bronnen zou de lancering van de eerste taikonauten
- naar het Chinese woord voor ruimte - binnen vijf jaar mogelijk zijn,
maar volgens een van de weinige buitenlandse medewerkers aan het project
zou een geslaagde missie van Shenzou II kunnen betekenen dat de eerste
Chinees al binnen 18 tot 24 maanden de aarde verlaat.
Mir
II?
In Rusland is ondertussen een commissie opgericht om te waken over
de vernietiging van ruimtestation Mir. Op 18 januari zal een tweede
voorraadschip vertrekken naar het ruimtestation, waar het de voorraad
brandstof zal aanvullen, zodat Mir kan worden bijgestuurd als er iets
mis zou gaan bij haar laatste koerswijziging. Verder meldt de pas
opgerichte commissie dat alle systemen van het ruimtestation functioneren
en dat er zich geen communicatieproblemen meer hebben voorgedaan.
In het Baikonoer ruimtecentrum in Kazachstan staat een team van kosmonauten
klaar om in te grijpen als er iets misgaat. Zij zullen enkel vertrekken
als het voorraadschip niet automatisch kan aanmeren, of als er problemen
rijzen met de controle over het ruimtestation.
Met de vernietiging van Mir vielen de plannen om het station als toeristische
attractie te gebruiken in het water. Het Russische Rumteagentschap
schijnt echter nog steeds het potentieel van ruimtetoerisme in te
zien, want voorzitter Yoeri Semnyonov heeft bekend gemaakt dat men
eraan denkt een nieuwe, kleinere versie van Mir te bouwen. De kosten
zouden worden gedragen door MirCorp, het bedrijf dat Mir een tijdlang
heeft geleasd.
Landing
op Eros
Nu NEAR-Shoemaker, de sonde die een jaar lang de asteroïde
Eros heeft onderzocht, haar levenseinde nadert, heeft NASA besloten
er een spetterend afscheid van te maken. Ze zullen proberen het tuig
een landing te laten maken op de asteroïde, wat een primeur zou zijn
als het lukt. De slaagkansen zijn eerder aan de kleine kant en een
wetenschappelijk doel streeft men evenmin na, vermits NEAR niet veel
meer dan haar positie zal kunnen doorseinen eens zij op EROS is geland.
Missieleider Robert Farquhar legt uit wat dan wel de bedoeling is:
?Het geld is op, de tijd is op en de brandstof is bijna op, dus kunnen
we er net zo goed iets spectaculairs van maken.?.
De
hulp van het publiek
NASA is op zoek naar ?klikwerkers?, die bereid zijn een serie afbeeldingen
van Martiaanse kraters te bekijken en analyseren. Sterrenkundige kennis
is niet vereist en interesse volstaat, aangezien een eerder testproject
had uitgewezen dat de leek niet veel slechter presteert in het evalueren
van kraters dan professionele astronomen. NASA hoopt zo sneller de
massieve hoeveelheden data die door ruimtetuigen worden verzameld
te kunnen verwerken. De nadruk wordt gelegd op kraters omdat deze
relatief eenvoudig in bepaalde klassen kunnen worden ingedeeld en
heel wat informatie kunnen opleveren over de geologische kenmerken
van de planeet.
En ook in het Amerikaanse Ruimtegemeenschap-plan wordt medewerking
van het grote publiek voorzien. Daarin wordt immers geijverd voor
de oprichting van een virtueel observatorium, toegankelijk
voor iedereen die over een computer en een modem beschikt. De toevloed
aan gegevens voor ruimteonderzoek is gigantisch en de mogelijkheden
de ruimte in kaart te brengen verdubbelen elke 18 maanden. De centrale
database zou vooral gericht zijn op de circa 10,000 astronomen op
de wereld, maar ook in een of andere vorm toegankelijk zijn voor het
bredere publiek.
Op
zoek naar aliens
De wetenschappelijke wereld maakt zich op om de zoektocht naar buitenaards
leven in een hogere versnelling te zetten. Minstens 4 teams met
een contract met NASA hebben plannen ontwikkeld om op de aarde gelijkende
exoplaneten op te sporen die zich op een afstand tot 50 lichtjaar
van de aarde bevinden. De ideeën zouden mogelijk de lancering van
een reeks ruimtetelescopen inhouden, die op een zwaartekracht-neutraal
punt, 965.000 km verwijderd van de aarde zouden worden geplaatst.
Als dan planeten als de aarde worden ontdekt, kunnen ook de spectra
van deze andere werelden worden gemeten en kan worden afgeleid hoe
de atmosfeer ervan is opgebouwd.
Een aantal voorbereidende missies staan al in de steigers. Zo zou
de Starlight-missie in 2005 de techniek van in formatie vliegende
telescopen testen en zou de SIM-missie, gepland voor 2009, grote exoplaneten
opsporen tot op een afstand van 100 lichtjaar.
Met de huidige technieken kunnen enkel Jupiter-achtige planeten worden
opgespoord, waarop geen leven zoals wij dat kennen kan ontstaan.
Charles Lineweaver van de New South Wales-universiteit in Australië,
heeft alvast uitgevogeld dat als er andere planeten zoals de aarde
bestaan, deze gemiddeld 1,8 miljard jaar ouder zullen zijn dan de
aarde. Hij deed dat door een aantal factoren te onderzoeken die bijdragen
aan de formatie en destructie van planeten.
?Als er dan leven op die planeten bestaat?, zo zegt Lineweaver, ?dan
is dat waarschijnlijk veel verder ontwikkeld dan wij?. Volgens sommigen
verklaart dat waarom programma?s als SETI (Search for Extraterrestrial
Life) nog niets hebben opgeleverd. De aliens zijn te intelligent om
zich bezig te houden met de mens, die vanuit hun standpunt even belangrijk
zou zijn als een bacterie. En zo heeft weer heel wat onderzoeksgeld
een nuttige bestemming gevonden.
Related links:
NEAR-shoemaker
klikwerken
voor NASA
Seti@Home
©
David de Vaal
