Touchdown!
NEAR-Shoemaker
succesvol geland op asteroïde Eros - 13-02-2001
Gisterenavond
heeft de sonde NEAR-Shoemaker tegen de verwachting in een succesvolle
landing op de asteroïde Eros gemaakt, waarrond het tuig een jaar lang
heeft gecirkeld. Daarmee werd een erg mediagenieke missie succesvol
beëindigd, ook al leek het aanvankelijk op één grote mislukking uit
te draaien...
Slecht
begonnen, toch gewonnen
De Near Asteroid Rendezvous Mission (NEAR) was één van de eerste programma’s
dat onder het nieuwe motto ‘faster, better, cheaper’ van het Amerikaanse
ruimteagentschap NASA werd uitgevoerd. NASA-directeur Dan Goldin had
weinig keuze toen hij in 1992 besloot dat toekomstige NASA-missies
sneller, beter en goedkoper moesten kunnen. Omdat elke nieuwe lancering
meer en meer dollars opslorpte, kon NASA op dat moment slechts 1 missie
om de 18 maanden afwerken. Als die dan nog de mist ingaat - zoals
de 1 miljard dollar dure Mars Observer, dat in 1993 van de radarschermen
verdween toen het in een baan om de Rode Planeet werd gebracht - wordt
er hardop getwijfeld aan de financiële politiek en zelfs het voortbestaan
van het bureau.
NASA moest het op dat moment sowieso al met aanzienlijk minder middelen
stellen. De Koude Oorlog was immers voorbij, de ruimterace was afgelopen
en de winnaar bekend. Heel wat Congresleden wilden de overheidsdotatie
voor het agentschap dan ook aan nuttiger doelen besteden. Snellere
en goedkopere missies organiseren lukte aanvankelijk wel, maar beter
werden ze er niet op. De meeste aandacht ging uit naar de mislukkingen
met de Mars Climate Orbiter en de Mars Polar Lander, die er geen van
beiden in slaagden zelfs maar aan hun opdracht te beginnen, maar ook
in andere missies liep één en ander mis. Zo sloeg de Wide-Field Infrared
Explorer er niet in haar belangrijkste taak te vervullen nadat koelingsstoffen
in de ruimte waren weggelekt en maakte Deep Space 1 wel een geslaagde
‘flyby’ bij de asteroïde Braille, maar wees de camera toen wel de
verkeerde richting uit.
En ook de nu zo geroemde sonde NEAR-Shoemaker was bijna voorgoed verloren,
toen de boordcomputers het op een kritiek moment begaven. Het was
immers de bedoeling dat de ruimtesonde, die op dat moment nog gewoon
NEAR heette, al in januari 1999 in een baan om Eros werd gebracht.
Toen men zich opmaakte om dat manoeuvre aan te vatten, besloten de
computers echter de motoren stil te leggen en verloor de vluchtleiding
ruim een dag lang elk contact met het tuig.
Men sloeg er wel in de sonde een nieuwe richting uit te sturen, waardoor
het een jaar later een nieuwe kans kreeg om in een baan rond Eros
gebracht te worden. Vanaf dan verliep de missie zonder noemenswaardige
problemen. Misschien was de eerdere mislukking wel een geluk bij een
ongeluk, want de sonde, intussen herdoopt tot NEAR-Shoemaker, naar
de in 1997 bij een auto-ongeluk om het leven gekomen astronoom, bereikte
Eros op Valentijnsdag 2000. Symbolisch minstens even treffend als
Deep Space 1 die blind de asteroïde Braille passeert, maar het leverde
wel interessantere plaatjes op.
In
het zadel
Nadat NEAR in een baan om Eros was gebracht, werd geen gelegenheid
onbenut gelaten om zegevierende persbulletins de wereld in te sturen.
Dat is zelfs te verantwoorden, NASA hangt immers af van overheidsgeld.
Na de Koude Oorlog werd volop gegokt op de zoektocht naar buitenaards
leven om de bevolking warm te maken voor de ruimtevaart. Dat is een
riskante strategie, vermits het geen sinecure is dergelijke levensvormen
te ontdekken. NASA kon dan ook andere successen gebruiken en NEAR
bleek daarvoor geschikt te zijn.
Het NEAR-programma spreekt immers tot de verbeelding, want is bedoeld
om ruimteobjecten wiens baan die van de aarde gevaarlijk dicht nadert
of kruist, in kaart te brengen en te onderzoeken. Daarom wordt vaak
geargumenteerd dat niet alleen de banen van deze potentieel gevaarlijke
ruimtebrokken onderzocht moet worden, maar ook hun samenstelling.
Dat zou dan nuttig zijn om eventuele pogingen een aanstormende asteroïde
in een andere baan te brengen zonder ze uit elkaar te laten spatten,
tot een goed einde te brengen.
En ook dat andere Grote Onderwerp - hoe is ons zonnestelsel, onze
aarde en het leven op aarde ontstaan - zou baat kunnen hebben bij
asteroïdeonderzoek. Asteroïden, wellicht overblijfselen van de vorming
van de binnenste planeten en ook daarom erg interessant, worden er
zelfs van verdacht de bouwstenen van het leven op aarde te hebben
afgeleverd.
Ook het onderzoek van Eros leverde verrassende resultaten op. De asteroïde
blijkt geen saaie steenklomp te zijn, maar is bezaaid met kraters,
grote rotsblokken en - verbazend genoeg - een dikke laag fijn stof.
Eros is dan ook geologisch bijzonder interessant en de ruim 160.000
foto’s die NEAR van Eros nam, zullen bodemkundigen nog jarenlang bezighouden.
Technisch deden zich evenmin nog problemen voor, ook al is het geen
sinecure om een ruimtetuig in een baan om een onregelmatig object
te houden.
Toen de missie van NEAR-Shoemaker bijna ten einde was, besloot de
vluchtleiding om te proberen de bijna nutteloze sonde nog een laatste
moment van roem te gunnen door te trachten het op Eros te laten landen.
Dat lukte gisteren wonderwel - NEAR zend nog steeds een zwak radiosignaal
uit - en de mediacampagne die de laatste weken het gebeuren had aangekondigd,
verzekerde wereldwijde aandacht. De overbelasting van de NEAR-site,
waar de landing live gevolgd kon worden, nam men er ongetwijfeld graag
bij. Bovendien bleef het tuig tot een hoogte van 120 meter foto’s
doorzenden van de wetenschappelijk interessante landingsplaats: het
zadelvormige en opvallend ongeschonden deel van Eros.
Met de NEAR-missie zijn dan ook ettelijke vliegen in één klap geslagen.
Wetenschappelijk lijkt het een succes te zijn: er werd een massa gegevens
verzameld en een aantal verrassende vaststellingen gedaan en het zal
nog heel wat tijd vragen voor de analyse voltooid is. Ook technisch
is het een succes. Men is er immers vanop een afstand van 316 miljoen
kilometer in geslaagd een ruimtetuig te laten landen zonder dat dat
ooit de bedoeling is geweest toen het werd ontworpen. Een plaats in
de geschiedenisboekjes is ook al verzekerd, want niet alleen was het
de eerste keer dat een ruimtetuig in een baan om een asteroïde werd
gebracht, het is ook de eerste keer dat iets dat door mensenhanden
is gemaakt op een asteroïde landt. En wereldwijd werd enthousiast
over de landing bericht, zodat NASA zich weer verzekerd ziet van publieke
steun. Er zal vannacht meer dan één flesje champagne gekraakt zijn
op de NASA-hoofdkwartieren. En terecht.
(DdV)
Related links:
Mirror
van de NEAR Homepage
Foto’s
genomen tijdens de afdaling
Near
Earth Object Program
©
David de Vaal
