De
dag dat Mars tot leven kwam
Tharsis-afzetting
verantwoordelijk voor water en leven op Rode Planeet? - 19-03-2001
Een
week nadat geologen van de universiteit van Buffalo voorstelden dat
vulkanen verantwoordelijk zouden kunnen zijn voor de vroegere aanwezigheid
van water op Mars, opperen wetenschappers uit Washington dat zij het
sleutelmoment hebben gevonden waarop de hele planeet van aanblik veranderde.
Ook
al is de jury er nog lang niet uit of er voldoende bewijzen gevonden
zijn voor de aanwezigheid nu, in een recent of lang vervlogen verleden
van vloeibaar
water op de planeet Mars, toch is men al naarstig op zoek naar
meer gedetailleerde verklaringen over het ontstaan van water op de
Rode Planeet. Daarbij schijnt men voorlopig vooral te gokken op vulkanische
activiteit.
Tyrrhena Patera en Hadriaca Patera
Zo bv. de hypothese die vorige week door geologen van de universiteit
van Buffalo werd geformuleerd. Twee van de oudste vulkanen
op Mars, Tyrrhena Patera en Hadriaca Patera, dragen volgens hen
de sporen van het water dat zij zelf hebben doen ontstaan, in de vorm
van kanaaltjes die de vulkanen omgorden. Zij baseerde zich hiervoor
op gegevens afkomstig van de Mars
Orbiting Laser Altimeter en de Mars
Orbiting Camera.
Deze kanaaltjes zijn volgens Tracy Gregg, die het meeste werk in dit
onderzoek verrichtte, droge rivierbeddingen, die ooit uitgeslepen
werden door water dat van de vulkanen naar beneden liep en op haar
beurt afkomstig was van ijs dat door de warmte van de vulkanen - in
Gregg’s bewoordingen ‘thermale-energie eenheden’ - werd gesmolten.
En mocht dit een al wat eenvoudige verklaring lijken, volgens Gregg
ligt hier zelfs de kiem van het leven, want “vulkanen zijn een bron
van een groot aantal van de chemische elementen die noodzakelijk zijn
voor het ontstaan van leven”.
De
Tharsis-afzetting
Een wat grootschaliger verklaring is afkomstig van de universiteit
van Washington in St. Louis, waar Roger J. Phillips, leider van dit
onderzoek en directeur van het McDonnell
Center for Space Studies, op zoek ging naar hét sleutelelement
in de geschiedenis van de planeet. Hij vond die in de vorming van
Tharsis (zie foto), een gebied van meer dan 30 miljoen km2
in de westelijke hemisfeer van Mars, waar verhogingen tot 10 kilometer
worden gemeten. Twee van de meest markante gebieden van Mars, het
trogdal rond de Tharsis-verhoging en de Arabia verheffing aan de andere
kant van de planeet.
Phillips legt het uit door Mars te beschouwen als een strandbal. “Als
je je vuist (de Tharsis-afzetting) in de strandbal duwt, dan vormt
zich aan de andere kant van de bal een bult en verschijnt er rond
je vuist een dal. Zo eenvoudig is het.” En aan de hand van een model
dat alle veronderstellingen netjes bevestigde, toonden de onderzoekers
dat Mars zich ook echt als een strandbal gedraagt.
Maar de Tharsis-afzetting zou meer kunnen verklaren dan enkel de geologische
kenmerken van de Rode Planeet. Volgens de vorsers waren deze geologische
elementen al aanwezig tijdens de Noachiaanse periode, het oudste tijdsvak
dat voor de Rode Planeet wordt onderscheiden en dat loopt van ongeveer
4,6 miljard jaar tot 3,8 à 3,5 miljard jaar geleden.
Volgens Phillips zou de magma die bij de vorming van Tharsis vrijkwam,
voldoende koolstofdioxide en water hebben gevormd om het klimaat van
Mars heel wat warmer te maken. Het totaal aan gassen dat is vrijgekomen,
zou voldoende zijn voor de vorming van een atmosfeer met een druk
van 1,5 bar en een planetaire waterlaag van 120 meter dik. Bovendien
zou de temperatuur ook boven het nulpunt kunnen stijgen door de massale
uitstoot van vulkanische gassen, waardoor water in vloeibare vorm
op de oppervlakte van de planeet zou voorkomen. Het laatste deel van
de Noachiaanse periode zou het meest waarschijnlijke tijdstip zijn
geweest voor deze omstandigheden.
Voor het onderzoek maakte de groep van Phillips dankbaar gebruik van
de data die door de
Mars Global Surveyor naar de aarde werden gestuurd. Dat leverde
ook onrechtstreeks bewijs op voor de hypothese. De positie en oriëntatie
van de Martiaanse vallei-netwerken en kanalen wijzen erop dat deze
in overgrote mate ontstaan in of vloeien naar de Tharsis-trog.
Aan het einde van het Noachiaanse tijdperk, nam het vulkanisme echter
af. Het water en de atmosfeer verdwenen geleidelijk, o.a. doordat
de zonnewind Mars van zijn atmosfeer beroofde. Volgens Phillips heeft
de glorieperiode van Mars hoop en al enkele miljoenen jaren geduurd.
(DdV)
Aansluitende artikels:
Oud
water in nieuwe zakken 05-12-2000
Nieuwe
aanwijzingen voor water op Mars 22-11-2000
NASA
heeft een nieuw Mars-programma 30-10-2000
De
zoektocht naar water op Mars 21-08-2000
Related links:
Mars
Orbiting Camera
McDonnell
Center for Space Studies
Mars
Global Surveyor
©
David de Vaal
