Ster
laat zonnestelsel-groot boertje
Nooit
gezien fenomeen roept fundamentele vragen op - 18-05-2001
2000
lichtjaar van ons verwijderd braakt een piepjonge ster bolvormige
gaswolken uit. Het is een volkomen nieuw fenomeen, dat nog nooit eerder
werd waargenomen. De vondst brengt sterrenkundigen aan het twijfelen
over de juistheid van de huidige theorieën over de vorming van sterren.
De
observatie komt op rekening te staan van de Very
Large Base Array (VLBA), een verzameling van 10 radiotelescopen
die verspreid over de Verenigde Staten staan opgesteld. Het gaat om
een project dat de capaciteiten van dit complex tot het uiterste benut,
maar dat zo’n verrassende vondst op komst was kon natuurlijk niemand
vermoeden.
De protoster bevindt zich in Cepheus,
een regio die heel wat activiteit vertoont en waar sterren worden
gevormd. Astronomen dachten een tamelijk klaar beeld te hebben over
het proces dat leidt tot de vorming van sterren. Sterren ontstaan
in donkere
nevels, die geen licht uitstralen en dus enkel waargenomen kunnen
worden met infrarode of radiotelescopen. Wanneer de meest compacte
delen van deze nevels onder hun eigen gewicht in elkaar klappen, wordt
de stervorming ingezet.
Tijdens het
vormen van een ster, moet de ster wat van het materiaal dat ze
aantrekt weer uitstoten. Als dat niet zou gebeuren, dan zou de ster
zo snel gaan draaien dat ze in stukken breekt. Daarom vormt het invallende
materiaal een dunne, draaiende schijf rond de kern van de protoster,
en wordt er materiaal uitgestoten in twee stromen die loodrecht op
de schijf staan. Dat is de theorie, en astronomen hebben al vaak dergelijke
stromen uit jonge sterren zien opduiken.
In Cepheus vonden astronomen een boog van watermoleculen, die als
versterker fungeert voor radiosignalen. Deze zogenaamde masers
zijn uiteraard bijzonder goed waar te nemen met telescopen die radiosignalen
in kaart brengen. Het beeld dat daarin naar voor kwam, bleek bijzonder
verrassend te zijn.
Met de VBLA werd de waterboog gedurende een week gevolgd en onderzocht,
wat enkele indrukwekkende cijfers opleverde. De boog raast met een
snelheid van 32.200 km/u verder en, wat nog opvallender is, blijkt
de vorm te hebben van een nagenoeg perfecte cirkel met een grootte
van anderhalve keer ons zonnestelsel. Dat de wolk watermoleculen zo
mooi cirkelvormig is, laat weinig andere mogelijkheden over dan dat
de wolk een bol is, waar men recht op kijkt.
De samenstelling van de bol is erg homogeen, wat astronomen doet vermoeden
dat hij in één korte eruptie door de protoster werd uitgestoten. Bovendien
wijzen andere waarnemingen erop dat dit niet het eerste boertje was
dat de ster liet horen. Het lijkt erop dat een eerder uitgestoten
bol nu wordt ingehaald door de nieuwe waterwolk, die bovendien amper
33 jaar nodig had om tot zijn huidige omvang te groeien.
De astronomen die de resultaten bekend maakten zitten ondertussen
met de handen in het haar, want het gedrag van de blijkbaar door een
ernstige indigestie geplaagde ster past absoluut niet in de huidige
theorieën over stervorming. Maar op dit moment is er zelfs geen begin
van verklaring voor de waarnemingen. En voor alle duidelijkheid: het
gaat hier niet om de
ster die pas een planeet met huid en haar opat.
(DdV)
Aansluitende artikels:
Ster
verslindt planeet - 16-05-2001
Astronomen
luisteren naar muziek van de schepping - 02-05-2001
Hotel
ISS - 26-04-2001
Related links:
Cepheus
Stervorming
Donkere
nevels
National
Radio Astronomy Institute
©
David de Vaal
