De
technologische Spelen
Wetenschap
en techniek op de Olympische Spelen - 02-10-2000
Haaienpakken,
z-vormige spikes, nieuwe schermmaskers, asymetrische schoenen en doping.
Ook wetenschap en techniek waren aanwezig op deze Spelen. En ze pakten
goud.
Juan
Antonio Samaranch die “Aussie, Aussie” scandeert, de traditionele
slottoespraak op de slotceremonie werd deze keer wel erg enthousiast
gebracht. Het waren goede Spelen, zoveel is duidelijk. Meer dan ooit
was ook het aandeel van technologie en wetenschap zichtbaar. Zelfs
de olympische toorts werd verbeterd: het heilige vuur brandt nu dankzij
een mengeling van butaan en propaan en zou daardoor veiliger en milieuvriendelijker
zijn. De heilige vlam kan nu zelfs onder water vervoerd worden en
in juni mocht ze, tijdens een drie minuten durend duiktochtje, de
toeristisch aantrekkelijke Australische fauna en flora van het Great
Barrier Reef bijlichten.
Vooral in het zwemtoernooi waren de vernieuwingen opvallend. Op de
startblokken stonden niet langer gespierde mannen in minuscule broekjes,
maar atleten die geheel of gedeeltelijk in de zogenaamde haaienpakken
gehuld waren. Speedo’s Fastskin kreeg de meeste aandacht, maar collega’s
Arena en Adidas hadden met respectievelijk de Powerskin en het Full
Bodysuit natuurlijk hun alternatieven. Het pak imiteert een haaienhuid
en zou de weerstand moeten verminderen. Testen wijzen op een weerstandverlies
van 3%; daar kan geen scheermes tegen op. Bovendien is het pak zo
samengesteld dat naden als pezen functioneren en spanning bieden terwijl
de stof zelf zich als een spier gedraagt die kan worden uitgerekt
en dan naar zijn oorspronkelijke vorm terugkeert. Wonderen verrichten
de pakken niet, maar onder optimale omstandigheden kunnen ze een paar
tienden van een seconde winst opleveren en in een olympisch zwemtoernooi
maakt dat letterlijk het verschil tussen winst en verlies. De innovaties
stopten overigens niet bij de kleding, ook het Olympisch bad zelf
was aangepast met het oog op de doortocht van het kruim van de zwemwereld,
niet in het minst thuisspeler Ian ‘Torpedo’ Thorpe. Daarom was het
zwembad over de hele lengte diep genoeg gemaakt, zodat de zwemmers
geen hinder van turbulentie zouden hebben. De resultaten waren er
dan ook naar: maar liefst 15 wereldrecords moesten eraan geloven,
ook al werden er een paar op rekening van Pieter van den Hoogenband
geschreven, die aan een half haaienpak al genoeg had om iedereen achter
zich te laten.
Op het atletiekveld werden minder potten gebroken en al helemaal geen
record. Toch waren ook daar de invloed van toegepast wetenschappelijk
onderzoek duidelijk zichtbaar. Bij Cathy Freeman bijvoorbeeld, de
Australische 400m loopster, die in een futuristisch pakje de verwachtingen
inloste en goud won. Marion Jones had een gelijkaardig kostuum in
de finale in de kleedkamer gelaten, wellicht om haar voorsprong niet
nog groter te maken.
Minder zichtbaar, maar daarom niet minder belangrijk, is het nieuwe
type spike, in de vorm van de letter Z en ontwikkeld door Adidas.
Zo ontworpen omdat de meeste atletiekpistes uit rubberen matten bestaan
die met eveneens Z-vormige naden aan elkaar vastzitten. De nieuwe
spikes geven de atleet dezelfde grip op de baan, maar vragen, omdat
de spikes de piste niet doorboren, geen extra energie om de spike
weer uit de baan los te trekken.
Schoenen met een licht asymmetrische zool bieden dan weer een licht
voordeel bij het hoogspringen of bij het nemen van bochten. Ook de
materiaalkeuze van de zool zou bepalend zijn en dit jaar werd geopteerd
voor een zool uit koolstofvezel, die de voet verhinderd om overbodige
bewegingen te maken. Dat kost immers energie.
Het zijn overigens niet altijd sportieve belangen die door de vernieuwingen
worden gediend, het oog wil namelijk ook wat. Dat was vooral duidelijk
bij het schermen, een elegante sport met geschiedenis, maar niet dadelijk
een kijkcijferkanon. Daarom werd aan de deelnemers gevraagd het traditionele
middeleeuws aandoende masker achterwege te laten en te opteren voor
een nieuw masker vervaardigd uit zwart plaatgaas en voorzien van een
plexiglazen front. Kwestie van de kijkers een blik op de doodsangsten
van een minder getalendeerde schermer te gunnen, want vorig jaar doorboorde
een enthousiaste atleet nog een dergelijk masker na een wat te geweldige
uithaal. Nieuwe testen leiden tot een sterkere variant, maar werden
te laat voltooid om iedere deelnemer te verplichten een dergelijk
masker te dragen. Vanaf 2004 zou het echter verplicht worden.
Niet alle doorbraken laten zich in een oogopslag vangen, soms is een
duik in de geschiedenis nodig om de vooruitgang in beeld te brengen.
De historische overzichtjes die elke 100m wedstrijd vooraf gaan, laten
zien hoe zeer de lichaamsbouw van sprinters tijdens de laatste 10
jaar geëvolueerd is. Training is allang geen kwestie van veel rondjes
lopen meer en het team van de atleet is uitgebreid met fysiologen,
kinesisten, voedingsdeskundigen, biomechanici en zelfs natuurkundigen
- allen popelend om hun kennis op het lichaam van de sportman of -vrouw
toe te passen. De vraag waar de limieten van het menselijk kunnen
liggen wordt door hen omgebogen naar de vraag hoe deze grenzen verlegd
kunnen worden. Hoe kan er nog meer bloed door het lichaam gepompt
worden, hoe kunnen spieren sterker, pezen flexibler gemaakt worden?
Sommigen dromen al hardop van genetische manipulatie en chirurchische
ingrepen om de evolutie verder te kunnen zetten.
En daarmee zijn we bij dé doodzonde voor de sportman aanbeland: doping.
Want welke innovaties en trainingsprogramma’s ook aan de sport bijdragen,
het moet wel zuiver blijven. In de aanloop van de Spelen werd triomfantelijk
bekend gemaakt dat EPO opspoorbaar was en dat er grondig getest zou
worden. De meest in het oog springende dopinggevallen hadden echter
niets met EPO te maken. Het Roemeense turnwondertje Andrea Raducan
moest haar medaille weer inleveren na betrapt te zijn op het gebruik
van efedrine. Het aangetekende beroep werd verworpen: dit zouden zuivere
spelen worden en snotteren hielp niet, zelfs niet wanneer een verkoudheid
de boosdoener is. En in de uitscheidingen van de corpulente kogelstoter
C.J. Hunter werden sporen van nandrolon en testosteron aangetroffen,
wat meteen een schaduw wierp op de successen van vrouwlief Marion
Jones.
Dat technologische innovaties worden toegelaten is een bewijs van
een mentaliteitswijziging bij het IOC. Tot voor kort was al te veel
hulp van technologie of wetenschap uit den boze en werden de futuristische
fietsmodellen van Chris Boardman en consoorten simpelweg verboden.
Dat was nu niet meer het geval en ook andere sporten als karabijn-
en boogschieten konden eindelijk de schietstand betreden met aluminium
karabijnen en carbon bogen. Alleen doping blijft streng verboden,
een zuivere sport blijft het uitgangspunt. Maar het is maar de vraag
of men er in zal slagen dit standpunt vol te houden. Nu al hangt over
elke topprestatie een aura van bedrog. Een meerderheid van de waarnemers
is ervan overtuigd dat de atleten die nu gepakt worden pech hebben
gehad, of hoogstens zo dom zijn geweest niet tijdig over te schakelen
op middelen die minder makkelijk zijn op te sporen. Her en der klinken
pleidooien voor legalisering van doping, ook al is de tijd hier waarschijnlijk
nog lang niet rijp voor. Wetenschap en technologie hebben echter een
vaste stek binnen de sportentourage veroverd en zullen die niet zo
snel meer afstaan. Daarvoor zijn de resultaten te duidelijk en de
inkomsten te aantrekkelijk. En wat als de fantasieën van vandaag -
zoals chirurgische ingrepen om de prestatie te verhogen - morgen realiseerbaar
zijn? Zal men erin slagen hieromtrent een verbod uit te vaardigen
en af te dwingen? Dat is maar zeer de vraag. Dat daarentegen in Athene
weer heel wat nieuwe snufjes te bewonderen zullen zijn, lijkt wel
zeker.(DdV)
Related links:
Alternatieve
berichtgeving over de Spelen op Salon.com
De Speedo fastskin
©
David de Vaal
