Het
Rusland van voor de revolutie in kleur
Library
of Congress zet virtuele deuren wagenwijd open - 08-05-2001
De
bibliotheek van het Amerikaanse parlement organiseert een tentoonstelling
rond de Russische fotograaf Sergei Mikhailovic Prokudin-Gorskii, die
het Rusland van voor de communistische omwenteling in opdracht van
de tsaar fotografeerde - in kleur.
Het internet als tentoonstellingsruimte
Reportagefotografie is niet iets wat pas de laatste decennia is ontstaan,
maar al relatief vroeg in de geschiedenis van de fotografie een genre
op zich vormde. Dat heeft heel wat beroemde collecties
opgeleverd , zoals het verzameld werk van Edward
Curtis, die rond 1900 de Amerikaanse Indianengroepen in beeld
bracht.
Het Amerikaanse Library of Congress
(LOC) heeft een aantal van zulke collecties in haar bezit, en omdat
het nu eenmaal de taak is van de bibliotheek om het materiaal waarover
zij beschikt een zo ruim mogelijke bekendheid te geven, worden daar
regelmatig tentoonstellingen mee georganiseerd. Sinds de komst van
het internet zijn de mogelijkheden natuurlijk nog toegenomen, en de
LOC maakt daar dankbaar gebruik van. Onder de titel ‘America
from the Great Depression to World War II’ werd pas nog een archief
van meer dan 100.000 foto’s online geplaatst. Een prachtig initiatief,
zeker nu de rijken der aarde de meest waardevolle verzamelingen onder
de grond willen stoppen.
Hoffotograaf
Sergei Mikhailovic Prokudin-Gorskii werd geboren in Sint-Petersburg,
in 1863. Hij raakte gepassionneerd door de fotografie en stelde een
project op dat het Russische rijk in foto’s wou vangen. Tsaar Nicolaas
II, zelf een amateurfotograaf, zag wel wat in dat idee en tussen
1909-1912 en in 1915 bezocht Prokudin-Gorskii 11 regio’s in een speciaal
voor dit doel ontworpen treinwagon.
Het kon destijds natuurlijk niet worden vermoed, maar daarmee zorgde
Prokudin-Gorskii voor een unieke
verzameling beelden van een land aan de vooravond van een ingrijpende
revolutie. Zelf wachtte de fotograaf de gevolgen van de oktoberrevolutie
niet af. Vanaf 1918 woont hij achtereenvolgens in Noorwegen, Engeland
en Frankrijk, vanwaar hij in 1944 naar de eeuwige donkere kamers vertrekt.
De foto’s die het pre-revolutionaire Rusland toonden werden door de
erfgenamen in 1948 aan het LOC verkocht.
Kleurenfotografie
Het is niet alleen het tijdstip waarop de foto’s werden genomen dat
hen zo bijzonder maakt. Prokudin-Gorskii, geschoold als chemicus,
deed heel wat om de fotografie vooruit te helpen en kan enkele patenten
op zijn naam schrijven, ook al staat hij in de officiële fotografie-geschiedenissen
niet te boek als de ‘uitvinder’ van deze toepassingen. Als reportagefotograaf
wilde Prokudin-Gorskii opnames maken die wat hij met zijn eigen ogen
zag zo dicht mogelijk benaderden. Vooral kleurfotografie leek hem
daar belangrijk in, en hij bedacht dan ook manieren om opnames te
maken die in kleur geprojecteerd konden worden.
Geen van de apparaten waarmee Prokudin-Gorskii erin slaagde kleuren
vast te leggen zijn bewaard gebleven, maar de methode is welbekend.
De fotograaf plaatste één enkele glazen plaat verticaal in zijn camera.
Daarna werd hetzelfde beeld drie maal gefotografeerd, achtereenvolgens
door een rode, groene en blauwe filter, telkens op een nieuwe plaat.
Dat gebeurde in een voor die tijd indrukwekkend tempo, een technische
innovatie waar de fotograaf zelf voor had gezorgd. Door dan tijdens
de projectie van de opnames opnieuw gebruik te maken van een rode,
groene en blauwe filter, kon het publiek genieten van de kleurenpracht
die Rusland te bieden had .
Omdat Prokudin-Gorskii duidelijk op zoek was naar de beste manier
om kleuren zo getrouw mogelijk weer te geven, besloot het LOC voor
de tentoonstelling ‘The
Empire That Was Russia’ van de negatieven met een nieuw procédé
- digichromografie - de best mogelijke kleurenafdrukken te maken.
Dat kosten noch moeite gespaard worden om van een tentoonstelling
met de titel 'Het rijk dat Rusland ooit was' een daverend succes te
maken, valt overigens te verwachten.
De drie glasplaten waaruit elk negatief bestaat worden als grijsschaal
ingescand, waarna met een grafisch programma een positieve foto van
de negatieve scan wordt gemaakt. Vervolgens wordt de kwaliteit van
elke scan onder een microscoop onderzocht en wordt de uitlijning van
de drie ingescande beelden met elkaar in overeenstemming gebracht.
Tenslotte wordt van de drie beelden één samengestelde afbeelding gemaakt
en worden de kleuren toegewezen en aangepast.
Het resultaat is
ronduit indrukwekkend, en levert plaatjes op die gisteren genomen
lijken te zijn. In 4 categorieën - architectuur, etnische diversiteit,
transport en arbeid - krijgt het Rusland van voor de revolutie een
ongewoon levendig - en vooral erg kleurrijk - gezicht. Het online
luik van de tentoonstelling is overigens behoorlijk gestoffeerd. Een
bezoekje meer dan waard.
(DdV)
Aansluitende artikels:
Menselijk
oog is geen camera - 29-03-2001
Zien
tetrachromaten wat wij niet zien? - 30-11-2000
Related links:
Library
of Congress
Geschiedenis
van de fotografie
Hoe
een camera werkt
©
David de Vaal
